Apologia dictorum Aristotelis de Calido Innato. Adversus Galenum. Caesaris Cremonini centensis in Scola patavina Phylosophi Priame Sedis

APOLOGIA

DICTORVM

ARISTOTELIS

DE CALIDO INNATO.
Aduerfus Galenum .

CAESARIS CREMO NI NI
CE N TENSIS

IN SCOLA PATAVINA

Phylofophi Primae Sedis.

A D

Illuftrifs. & Exceilentifs.

DOMINI CVM MOLINVM

SENATOREM P RVDENTISSIMVM,

VENETIIS, MDCXXVI.
Ex Thypographia Deuchiniaiuo.

i

ILL VSTRIS SI MO

A T Q_V E

EXCELLENTISSIMO VIRO

DOMINICO MOLINO

SENATORI PRVDENTISSIMO.

fAESzAR CREMOVtl^KVS F. T.

ZJod tuo nomine infcriho 'volumine
efl exiguum: tAppofiteadeum Se¬
natorem , qui Patriam virtuttdus
ornat , O*fapientia ineafouenda efd
totus 3 iuxtd illud Horatij ad Au-
guHum.

9 ,-— in publica commoda peccem

4J Silongofermonemorertua tempora

Res ipfa non adeo exigua . Agitur hic fundamenta
artis Medica 3 qua aut mperniciem 3 aut in corporum
[Autem. Sermo de calido 3 quod vocant innatum, hinc
'vita homini, (gjp interitus . Difputatio pro Ariflotele
contra Galenum^ ille totius fapientia 3 hic inter Medi-
sina Principes. Ego quidem nihil mihi arrogofedpu¬
to eum 3 quipro Magijho altas eApologiam inilituit 3 no
fojSe ftne defeSlionis crimine in hoc vno deferer e .
Quamquam non magis ipftus dignitas,quam veritatis

4 *

jf ludium me allicit . Seorfimvero hoc ah alijs perferi .£
tationibus medicis, quale prorfusDomi deambulan*
do , t?/ conjueui Scholaribus feribentibus, diSiabam ,
in mulgus edo,quod fi e tempus, occafo expoftulat ,

/» primis praferiptum Lucretij illud,

*» Define quapropter, nouitate exterritus ipfa»
,, Expuere ex animo rationem,fed magis acri
5, Iuditio perpende, & fi tibi vera videtur ,

,, Dede maniis,aut fi falfa’^:* accingere contra.

'De ipfo opere quidquid alijs <~vijurumfit,non mul¬
tum laboro-Hoc certe non tam meo > quam pr#flantium
Virorum iuditio facio , quod tibi illud Illujlriffime(jjf
Sxcellentifims Moline molens libens dio dico . 3ftM
primum res ipfacontrouerfa cui alteri , quam tibi er at
committe'daqui comrmtni litteratorum calculo de om¬
ni'fcientiarmnfiudio arbitrer datus es? 'Deinde , eunt
boni,.. doCti omnes te colane, ftj fufpiciant, cur ergQ
vtrommqw Budiofus Patronum nonquaram? imopo*
tius non agnofeam} Memmi enim,cum primum T>ata-
uium r%Khp, auditorem te habuifie,. ($p me# Schola
egregium fautorem, generofe Adolefcentem indolis,
jgjr adHeroicumfplendoremfaSlgi ne fit mihi amplius
de eius patrocinio dubitandum, quemyltrofemper te¬
nuitatis mea aquiffimum afhmatorem fum expertus-
Tu,intrer maximas feipubhca curas, quibus urgeris,
labores hofce,& obferuantiamnoflramaqui boni que
confule * Viue diu , (gjr uale .

DI~

DICTATA

CAESARIS CREMONINI

In Scola Patauina Phylofophi Primas Seclis *

DE CALIDO INNATO.

DICTATVM PKUMVM.

Proponitur occajio , vtilitas , ordo difputationis »
Elementorum qualitates quomodo fe habeant
incompojitione mittorum. Tres dubita¬
tiones circa boc.

RLifioteies fecundode Ani¬
ma textu 40.difputabat ad-
uerfus dicentes, ignem effe
caufamaugumeti,&in tex-
tU4i.colligebat a ipfum ede
concaufam, quia calidum
fit velutianimg inftrumen-
tum ad ea opera, quas pro auctione requiruntur.
Hoc dat nobis occafionem habendi tradatum,
quem alias fumus pollici ti de calido innato.* il¬
lud enim calidum, quod eft animas inftrumentu
ad opera vitas eft calidum, quod vocant innatu.
Huius tradatio eft maxime difficilis propter

multa,

6

muIta,qureafcriptoribiis in hac confidcratioiie
dicuntur, prafertim, quia multa etiam in illo¬
rum d i di s eft co n fu fio i quocirca a nobis magis
accurate res eft confideranda. Videbimus autem
inuolution.es prasfertim recentiorum. Et quan¬
tum ad Medicos confiderabimus folum Gale¬
num,- quantum ad alios confiderabimus, quae
dicit Albertusin libro de Animalibus. Eit au¬
tem hxc confideratio, 8 c maxime digna, & ma-.
ximeytilis j tum fecundumfe, quiafcireper fe
eft bonum ; tum etiam, quia ex hacconfidcra-
tione aperietur yia ad intelligenda plurima, di¬
gna fcitu in Animalibus,&inhomine.-velutieai
quar dicuntur de Iuuentute, Sene&ute, Vica ; &
MortCj&alijs talibus.Quod fi eriam contingat,
vthrec confideratioafferatiuuamentum Medi¬
cina;, vt noseredimus, tanto magisent vtilisj
Quocirca nulla ex parte ifte labor poreft effe va¬
nus . Modus autem confiderandi mihi ifte erit,
vt dicam ad veritatem accipiendam, non ad co-
tentionem, & ad conuincendum aliquem , qui
oppofitum fentiat. Dabo etiam operam, vt or¬
dinate , & dilucide dicam vitando omnem con-
fufionem,quam aliqui vj dentur affedtaffe. Si af¬
feram quod verum eft, bonumeft, vt dilucide
afferam,vt poftim intelligi, S i hoc no attingam,
oportet clare dicere , vt ab omnibus intelligar,

&

&po{fit mea opinio reprehendi. Aflfumo enim
huflc laborem ad do&Einami, cum vteftram, cum
meawi.Si re&e d ixero,vos docebimini j fin mi¬
nus aliqui forte erunt, qui me docebunt quod
mihierk gratiflimuin- Eft enim Pbylofophifi-
cum etiam propria reprobare propter verita¬
tem . ¥t autem facisfaciam his quas dixi,mihi
recurrendum eft a d illud Ariftotebs di<ft u qu od
ignoratis communibus, ad bene poflumus pro¬
pria fpeculari,quod nonobferuau itfmihiigno-
fcat)Galenus: ia folo enim bornine verfatus eft,
ignorando, qualiter resfehabeat (impliciter in
natura animantium. Ego igitur proingreflfu ad
rra<ftationem,mihi hoc in primis duco facien¬
dum, vt explicem, quomodo fe habeant quali¬
tates elcmetares in compofitione omnium mi-
ftorum, ad quorum compofitionem elementa^
omnia concurrunt i Elementa funtlgnis. Aer,
Aqua, Terra:qualicatescalidum, frigidum, hiu
midum> ficcum. Omnia igitur elementa elTe in
mifto, ita vtmiftum ex omnibus lit conftitutu,
habemus ab Ariftotele fecundo de Generatione
textu 4P.& fi aliquis hoc negaret,deberet refpo-
dere demonftrationi , quam ibi Phylofophus
adducit,& refpondere fenfui, quo a mifto in il-
liusputredine cernuntur fingula elementa fepa-
rari, quod habetis in quarto Metheorum in prin

cipio.

8

cipio. Modo ifta dementa veniunt ad compoifc
tionem miftiper mutuam addonem, &paflio.
nem, quceelt fecundum contrarias qualitates,
quibus formantur, &funt cal.i.ditas , frigiditas,
humiditas, & fi ccltas. Ex his qualitatibus dua
funtacftiuae, qua? haben t vim effecftiuam , duaj
pafliuae. A&iua? funt calidum, & frigidum, paf.
fiua? humidum, & ficcum.Dotftrina eft Phylofo-
phi in principio quarti Metheorum,qua? per fen
ftim in operibus iftarum qualitatum eft. mani,
feftai Et prout requiratur aliqua explicatio, eam
habebi tisjtum apud Expofitores, tum .in-nottra
ie&ura feripra fuper illo quarto,- pra?fens enim
occafio refugit, vt rn lftis immoremur. Accipia-
tur itaque, quod i n mifti compofi tione concur¬
runt calidum,&: frigidnm efficiendo* humidum,
& ficcumpatiedo. Effectio modo e/Tentialis fri¬
gidi eft congregatio homog.eneorum, & ethe-
rogeneorum, vt ibi Phylofophus, & fenfus de-
monftrat . Si enim in aquafint pluma?, palea, li¬
gna, ferrum, & aliafrigidum fimulin glatie
omnia congregat • Efficientia vero calidi con-
fiftit in congregatione homogeneorurnfegre-
gando ad hunc finem etherogenea ,- fic ignis
congregatlignum in vnam flammam , feperat
autem ferrum,quod fit in illo. Quando a prin¬
cipio Elementa veniunt ad miftibnem funt &

theo-

therogenea, quia funt diuerfarum fpecierum,
tunc ergo potiflimum inualefcitadho frigidi ad
conferuandumillavnita ad hocvtpoftint vicif-
fim agere, & reagere pro mifti compofitione.In-
terim etiam calor debet agere ad ipfa reducen¬
da in naturam homogeneam, ad quod faciendu
coadiuuat etiam frigidum, & calorem teperan-
do j & illa (vt dicebam) vnita conferuando. Fit
igitur inter elementa pro miftione atftio talis,
donec fint redacta ad vnionem ■, quod eft redu¬
ci ad eGfefimilare ,* &tunc a<ftio calidi maxime
vigetquia ficuti illius eflentia eft facere fimila-
ritatem, ita eiufdem eflentia eft illam fadam
continere.Tuncautemdicitur eftefadhifimila-
ritas quando qualibet pars mifti eft mifta,- tunc
enim vnumquodque elemetum eft in vnoquo-
que, & fadfca efcvnio formarum iplorum elemen
torum 3 ex qua refultat vnus atftus effentialisjqui
eft forma mifti, fub quaforma mifticalidumfe
habet ad continendam illam homogeneitate.
Et donec durat calidum in tali vigore, etiam mi
ftum conferuatUr, quando calidum amittit fuu
vigorem, vt in putredine, etiam miftum refol*
uitur, Qua? doatrina eft euidens ex quarto libro
Metheororu. Sic igitur fe habet,fimpliciter lo¬
quendo, conftitucio mifti ex quattior elementis,
&: fic fe habet calidum fimpliciter in omni com-

ooii-

to

pofitione, qux fit ex quatuor elementis. Sunt
modo dubitationes. Vna ell.quaexcitauit Olim
piod. hoc pado. Omnes quatuor qualitates fi,
mul cum quatuorelemetis funt in miffoad mi-
ft um co nft icue nduni- efficle ns autem n onpo tefi
remanere pars fui effisdus, quia fic efficeret feip-
fum. Quomodo igitur potefirefleveri^vt inter
qu ali ta res e leme tales^cal idu, & fr ig idu fin t effe«
diu?? Altera dubitatioefi:,Nos obferuamus alia
effie mifta a prscd ommia frigida,a lia a prasdomi-
nio humida, & aha ficca,quod videtur non pof-
fe effis, fiante dodmiafuperius pofita »• diximus
enim calidum in omni mifto continere miftio-
liem adiundam formas ipfius mifii , hoc vide-
turinducere,quod omnemifium fit a praede*
minio calidum,quod fi fic verum,quomcdo fer
nabitur ,quqd aiiq:uamifta funt a prasdominio
frigida, aliqua humida, aliqua ficca l Tcrrio
dubitatur propter animata,& pr?cipue propter
animalia. In animalibus enim, &in omnibus
animatis fun t partes diuerfas, quas funtdiuerfo-
rum temperamentorum. Sequitur ex dcdriiia,
fupra pofita, quod indiucrfis partibus fint di-
uerfi calores Continentes diuerfas fimilaritates.
Si autem hoc fir,quomodo ifii calores in vnum
Veniunt,- ita vt dicatur mifftfm animatum e fle
vnum,&habere vnum calorem ad fcipfum coii

rt

feruan dum nutritione, & aliis requifitisad ope¬
ra vita^Dc his relpondendum, quod faciemus
infequenti.

^DlCTaATVtM SECV 2 {bVM.

Diluuntur tres propefita dubitationes . In omnibus
■xompojitis ex elementis eft'calortemperamenti ,
hic efl calor innatus. Et probatur.

ff||j}||Rima dubitatio fic refoluitur, Quado di-
cjitPhylofophuscalidu, & frigidu e fle ef-
fedfiua, no refpicit ad mifti productione,
qu$ debet fieri, quali velit dicere, quod suc caufg
effe&rices in produ&kme mifti; fed refpicit ad
duas alias qualitates, humidum ,&c ficcum, 8 c
inquit, quod in comparation e ad illas habent
rationem effediui, quiacongregant, continet,
& terminant illas,du omnes fimulmUtubagut,
& patiuntur. Quare nulla eftdubitatio.Quod
enim dicitur de efficientcdpfum non remanere
partem fui efferus, intelligitur de primo effi-
ftente rei,quae efficitur, produdHuo. Adiungi-
tiir etiam, quod quando dicit Ariftoteles, om¬
nia elementa eflein mifto, iftud eft intelligcn-
dum, quatenus omnia concurrunt ad mitti ge¬
nerationem , nihilominus proprie loquedo mi-
B t fta

i2. ; . __ Ji

fta tamqftam ex materia funt ex terra, &c aqua.
Quod quidem didum,fi velit admitti caute eft
intelligendum. Etenim reuera 'omnia quatuor
elementa funt in mifto, tamquam materia rece-
ptiua adus, qui eft forma mifti. Caute igitur (vt
dicebamj recipiendum eft illud didum hoc mo¬
do, quod prgcipue mifta cdftat ex terra, &aqua,
quiaifta funtdenfiora elementa, quae videmur
maxime effe ad foliditatem, &c 6 fiftentiam mi¬
fti. Sic dicebat A riftoteles fecudo de Generatio¬
ne textu 49. Terra enim ineft omnibus, quku
vnum quodque eft maxime, & multum in pro-
prio loco. Cum itaque omnia mifta, vel faltem
maxima pars fiat circa terram, & aquam, maxi¬
me, & multum de iftis elementis debent partici.
pare. Quod etiam aparet ex fenfu, quia videmus
in omni miftorum conftitutione, rem ficfe ha-
bere.Et ratio fuadec, quia fi miftadebentconfer-
uari ex loco, in quo funt, debent maxime con¬
formia effeprincipijs ex eodemloco concurren¬
tibus ad illorum produdionem. Sic poteftha¬
beri aliqua rationabilitas illius didi, alioquin
falfum eft, no eife omnia elementa in miftis,quse
nere funt mifta. Tertium adhuc eft obferuan-
dum, quod qualitates elementares, per quas ele¬
menta ueniuntadmiftionem,funt inftrumenta
externi efficientis, quod eft femen inanimatis,-

&fim-

/impliciter loquendo Coelum, quatenus po-
ftea particulariter /ibi fubordinat talem aliqua
coftitutionem iri partibus Mundi, ubi fiat gene¬
ratio aiicuius-mifti. Cum igiturcalidum,&:fri-
gidum,ex quibus componitur miftum agant ad
illam compotifionem taquam inftrumenta,non
eftinconueniens eadem remanere,ut materiam,
quia in naturalibus caufa inltrumen talis reduci-
turadcaufam materialem.Ita utpropofitio,que
dicit eiFediuum n on remanere partem efiedi, fi t
femper intelligenda de proprio effedliuo. Vno
exemplo rem declarabo. Fit aurum, & argen¬
tum in mineris , •& fit per miftionem elemen to¬
rum mu t u b ag en t iu m p er b as q u ai i ta t e s, u t d i x i-
mus calidum, & frigidum. Ibi no funt prima ef-
fedtiua loquedo de frigido, & calido, ex quibus
coponuntur aurum, & argentum, fed eft uir tus
minere,q utitur iftis prout eft Coelo fu b ordina¬
ta.ad oia generadafui generis, & fuas coditionisi
Hoc effeuerum patet, quia ubi eftminera auri,
ibi no eft praecise argenti, quia uires ad hrec me¬
talla gen cra da fu n t difti n&$. Qu i d fi t ifta u i r tus,
&cjuofub Coelo ordinata alicubi fit,dicedum
partimin Tradatu de Coeli efficietia in Mundu
lublunare, partim in Tra< 5 batu jppriohabedode
Metallis.Recurrerefolentad influentias,de qui
bus fu o tenipore dicetur. Altera dubitatio erat,

quo-

H .

quomodo poffitefle, vt vnumiftiimfitautfn.
gidum,aut humidum,aut ficcum a pr^dominioji
ex dodrina enim propofita videtur dicendum
omne miftumeffe a predominio calidum,poft-
quam calidum eft illud , quod continet niiftio-
nem. Non eft difficilis refponfio, fi didafint
beneincelleda. Dicitur calidum continere mi-
itum, & alia atUllud faciendum concurrendam
ratione folum fimilaritatis, prout fint*redada>
ad homogenei tatem, quia calidi eft congregare
liomogenea, & h^ceft eius natura. Quomodo¬
cumque igitur fitfada h£chomogeneitas,& cu
qualicumquepraedominiojcalidum proportio-
natum illam continebit. Modo in facienda*
hac fimilaritate miftorum, quae debent genera¬
ri, poteft efle dominium molis cuiufcumque e-
lementi, ita vt continentia, quae tribuitur cali¬
ci o, nihil prohibeat,quin fint mifta a praedonn-
nio terrea,& ficca,-a predominio aquea,& frigi¬
da, fiuehumida.Non enim fub ratione talis na¬
turae dicuntur contineri in mifto a calido,fed fo-
lumfub ea ratione,qua deuenemt ad fimilarita-
tem. Tertium didum de varietate miftorum,
in animaris , quaeneceftario inducit varietatem
remperamen ti, & caloris > qui fi t calor tempera¬
menti, vnde videbatur non pofle efle vnum ra*
lorem, & vnum miftum animatum,non eft d.f*

fic;le

i r .

ficile refoluere, quia ficuti partes ille fic diuerlg
fimul proportionali tur ad vnum animatum co-
ftitucndum fub viia tanumforma , quae eft ani¬
ma, ita ilii calores temperamentorum diuerfo-
ram-func vnus calor in proportione ad totum,
& in proportionead vnam formam,fub qua to¬
ta illa conftitutio effentialitereft ordinata . Pa¬
tebit autem in hoc tra&atu fuis locis, cur ita fie¬
ri oportuerit. Hadtenus habemus in omnib. co-
pofitisex elementisefle calorem temperamen¬
ti, cuius eft continere temperamentum, quia in
fui elTe habet limilaritatem, & calidi eft congre¬
gate homogenea. Accipite modo hanc conclu-
fionem, quod ifte calor praedi&rus eft ille calor,
qui dicitur innatus, & fit conclulionis probatio
talis. Illud calidum, a quo prouenit omnibus
effe,&viuere,& quo alterato,alteratur in omni¬
bus efle, & viuere eft calor innatus, quia lfte ca¬
lor, qui haec praeftat, debet a primordiogenera-
tionis in efle quibufcunque vfque ad iliorum
deftru&ionem. Sit minor talis. Sed illud cali¬
dum, a quo omnia taliaproueniunt, nihil aliud
eftj quam calidum temperamenti. Ergo calidum
temperamenti eft calidum innatunijVtfyllogif.
musbrcuirerfitifte. Illud,in quo conftatdfe,
& viuere rerum eft calidum innatum. Sed ita^
fehabet* de calido temperamenti. Ergo eft ca¬
lidum

liduminnatum. Maior propofltioetiam a Me¬
dicis concedetur. Minor vero demonftrabitur
fuccedendo. Sed vos dicetis. Si res ita fe habet,
vt didtum fuit, in omnibus miftis etiam inani¬
matis debebit poni calidum innatum* receptum
tamen eft calidum innatum poni in animatis.Si
gillatimhrec omnia patebunt. Nunc illud acci¬
pite, quod calidum innatum eft in omnibus mi¬
liis, quamuis dmerfimode fe habeat ad adlio-
nes,& vfus in his,& in illis. Sic Ariftoteles quan¬
do definiuit putredinem, qute eft corruptio co-
munis omnium miliorum tam animatorum ,
quam inanimatorum dixit>putredinem elle cor¬
ruptionem proprij, & natiui caloris,vnde calor
natiuus agnofcitur tamquam quid commune
omnibus. Quiret aliquis vlterius Quid dici¬
mus calorem innatum cfle in humi do, & dice¬
mus poftea vi tam e depolitam in calido, & hu¬
mi do. Cur lie ? Loquendo generalitcrfde vita
poftea dicemus) cur inquam ftc ? Si calor conti¬
net limilaritacem mifti,in quo funt omnes qua¬
litates , cur potius dicitur in humido, quam in
licco ? Ratio generalis eft hxe , quam accipere
poteftis ah Ariftotele fecundo de Generatione
textu citato, Debet calor temperamenti conti¬
nere elementa in mifto temperata ,hoc praefta-
ledebetpotiflimum fibiconiungendo illaqua-
litatcm.

17

litate,qu£ magis facit ad hanc vmonem elemen¬
torum ,• talis autem eft humiditas 3 quia eft velu-
tiglutem,quo feruantur coniumfta illa,qu£ funt
congregata, & eft ratio terminationis aliorum,
quas de fefunt difficulter terminabilia. Ita dice¬
bat Ariftoteles, terra fine humido non poflet
conitare, fed oportet illam humido contineri.
Quandocumque enim humidum omnino ex
illa auferatur, decidet (inquit A riftotelesJCum
igitur ta duabus qualitatibus paffiuis humidi¬
tas fitilla,quas facit ad determinationem, & con
• tineiltiam mifti, necefTarium eft calidum , quod
debet continere illam fi bi affociare. Et hasceft
generalis ratio,cur calidum humido copu-
lemusjfpeaalis pofteain viuentibus,
prasfertim ob Medicos, qui po¬
nunt calidum innatum»

& humidum radi-
cale,&pro¬
pter

Ctiam didtum Phylofophi, quod vita
confi ftit in calido, & humi¬
do, aflignabiturfuo
; tempore.

7 ) /-

'I8>

mrcr^vW rmrrrm

&oceturdiuerJitas~exiflendi>quam habet calidum na-
tiuumtemperammtiinmifiis^abeaquambabet
in animalis. Similiter differentia hutnidi
eidem adfpciati'. Cur y it a dicatur
fojita in calidoy&bumido,

| Abito fermone vniuerfali, conftitui con¬
tinuare applicatione ad aiata, vtdifputa
rio fit breuiorj&magis dilucida. Si enim*
interponerentur fentetise, & dubitationes, red¬
deretur totumdifficilius. Applicando igitur,
quae dicftafuntipfis animatis, Hoc primo eft con
fiderandum, quam Habeat calidum teperamen*
ti diuerfam rationem- e xi ft ed i i n animatis ab ea,
quir exift i t i n miftis. Vn iu erfalia cou en iu n t om-
nibus particularibus } ita vt illud, quoddi&um
eft de calido cotinere miftidnem, quod facitra-
doile fuas natUrre, qua: eft , vt congreget homo-
geneaj fit etiam retinendum in calido tempera-
meti animatbfumj quia^quod eft eflentialiter de
Uniuerftdi,,debet adefte omnibus fub uniuerfali
contentis. Sed praeter Hoc Habet proprium ali.
quod,qubd conuenit calido teperamenti in ani.
matis recepto . Calidum quidem in miftis con.

tinetimifturam, fed non habet vimagendiinip
fami ica.v t patiit intririfece-operarun fuum fu b-
iedum.Prgterea non habet agere intrinfece pro
conferuationeipfiusmiftijfedfolumquaratio-
nccontinec mifturamjjdebet oppugnare extrin-
fecusQceurrqn t ib u s ,v tmiftn mx ori fer u etu r .Et
donec poteft hoc facere tandiumiftum confer-
uatur,quamdiu ab exteriori alteratur ,iic vt co-
rumpatur amittendo illam virtutem tunc miftu
dedrLiitur 3 &iialteratioillaextrinfecaiitacaIo-
re ambientis excedeiite rymetriam caloris tem¬
peramenti, ita vt elTe calor temperamenti cor¬
rumpatur in fuahumido ,quoddiximusilli af-
jfociatum, tu nc fit putredo, qua: eft corruptio
raifti , vc habetur quarto Mcthecrron in princi¬
pio . Calidum modo temperamenti in animatis
non folum habet.iftafacere 5 ;fed habetjvfum pro
anima: operibus,&po.teftagerein triniece in fuu
;fu bietftu p r acoferuati one, & fu i ipfius, & to tiu s
animati. Habct autem hoc facereprout eft fub-
ordinatum anima:.., qua: ad varia operaeftdefti-
nataj. Primumquidem opus anima: eft nutritio,
quia vita conti ftit in nutridone. Ifte calor tem¬
peramenti pr^cipue debet deferuire huic operi ,
quod facitconcoquendo nutrimentu,& difpo-
nendo partes nutriendas ad receptionem, veluti
illas rarefaciendo, & tandem omnia pradUndo*
C .2 qua:

20 L .

quas pro nutritione requiruntur. Quoniam ita¬
que funtvarix partes nutriend?, qux requirunt
uariu tn calorem fibi proportionatiim, ideo funt -
varia temperamenta , &c varie conleruanda in
animatis, quas quidem in omnibus conferuan-
tu r m 6d o p rxd id: o cum adiu n (ft i o ii e eius, q u od 1
paulo poft dicetur. Nunc decet admirari inge¬
nium Ariftotelis , & obferuarefoliditatem illius
dodrrinx; lita varia temperamenta refultarunt
ex varia a<ftione,& paftiione qualitatum elemen-
taiium,que cumfint formatrices elementorum,
neceflariO habet tranl mutationem, q lix e-ft fub-
ftantialis quocumque modo. Quare ficud in fi-
milaribus ifta mutua adtio definit in vnam for¬
mam fubftantialcm, quxeft adtusvnius tepera-
menti fimilaris;& per rotu eode modo fe haben¬
tis, ita b?c adio earundequaliraru in mifto aia-
to, quod eft diuerforum temperamentoru debet
definerein vnu adum fubftantiale, qui fit aptus
continere, & in vnum colligere diuerfa tempera-
menta, proutedam diuerfitas iplarum partium
elt fimul materialiter colligata.lfte admstalis eft
certe diuerfus ab ad:u miftorum, quas funt pror-
fus fimilaria, & hic eft adtus, qui-dicitur anima.
Et ficAriftoteles mirabiliter fecit definitionem;
q ui a to ta co n c em p 1 a do co n co rd a t fe n fatis. De¬
rident ipfam,&dicunt. Dixit, quod eft adrus ,*

quid

quid lignificatifte adus & alia talia digna fa¬
tuitate dicentium. Si fuiffeiit verfati in natura,
hoc vidiflfent, quod vidit Atift-oteles, & eft a no-
bisprsedidum, & cognouiffent, nihil effequod
p o t u er i t ex p h c a r e e fle n c i a m a n i m ae, q u d m d i ce -
re,quod efl: adus corporis inftrumetarij.Per hoc
enimconftituuntur animata in proprio gradu
fopra inanimata, & declaratur e flenda illius a-
dus, qu o informantur. Quoniam poftea uidit
Ariftoteles,quddetiaoperationes animae, vt vi¬
dere, & audire funt actus, & funt adus corporis
inftrumentarij-j videre enim effc a dus vifluae &
nide re efl: adus oculi, qui efl; carpus mftrumen-
tariurn,ideo rem omnem optime intelligens ad-
iunxit,quod anima efl: adus primus, idefl: adus
eflentralis confli tuens e fle organicum ad diffe¬
rentiam uifionts, quae efl: adus fuperueniens i p-
fi organo, quae omnia organa per calidum prae-
didum viuificantur ad vfum operationum, ad
quas funtfada , modo, & ratione inferius di-,
cendis, Habemus hadenus diuerfitatem,q : uarn
habet calidum temperamenti natiuum in mi¬
liis fimilanbus , &ininlhumetanjs. Ne aliquid
praetermittamus, quod poflitfacere ad dodri-
nam, & ad coplementum confiderationis,opor¬
tet etiam videre de differentia humidi, quod di¬
ximus fibi adfociare hoc calidum innatum v &

opor-

oportet explicare\ quomod oparticulariter vita
dicaturpolita in calido, & inhumidoj cum ta¬
men calidum, & humidu linretiam in.alijsmi-
ilis,quae vitam non habent. Ad memoriam reuo
e at e d i£t u m fuperiu s,quodhum id u m aflfocia t ur
calido pro,concinentia, quam debet facere cali¬
dum; humidum enim eft velutiglutem, quo li¬
gantur partes. Quare calidum per humidum me
Jius, & faciliuspoteft facere continentiam, hoc
folum eft in miliis, quiavtdidtufuit, nihil aliud
debet facere calidum in miftis,quam continere.
In animatis modo habet aliud opus, vt vidiftis.
Iftud autem opus, yniuerfaliter loquendo, eft
agere ad vitam animati ,• agitur au te adhoc pri¬
mo per nutritionem ,• abolita enim nutritione,
aftum eft de vita animati. Quare calidu ad alift
ufum fibi inanimatis humidum adiungit > de¬
bet enim fieri conferuatio animati per nutritio¬
nem Nutritiofitperconcodlionemalimenti.Et
concoctio alimeti, qu te faci t ad nutri tion em, eft
praecipue elixatio, quae elixatio fit per calidum,
& humidum.Etprimiepartes,quaefunt nutrien¬
da in animali, (Italis autem eft caro) habent hoc
temperamentum,ut calidaefint &hum.idas. In
alijs ficcioribus iit conco&io per calidum, &hn
midum, licet minus humidum, quod etiam Hu-
midumfacitad faciliore receptionem, &ad me¬
liorem

2 ?

fitfrem diftributionem. Aflociat igitur fibi cali¬
dum humidum , quod Vocant' radicalc propter
huiufcemodi vfum, prseter continentiam com¬
munem etiam miftis inanimatis.Vita vero dici¬
tur retfte pofita in calido , & humido, quod &'
fenfu videmus,quia fenes ad mortem tendentes
frigidi funt,&ficci. De re igitur nullum eft du¬
bium.Ratio vero, cur dicatur Vita efie in calido,
&humido, fi etiam in his,quae non habent vita,
eft tameii calidum,& humidum,fatis habetur ex
fuperioribus,qniaadcalidum , & humidum, in
<Juo coiififtit vita, requiruntur ilR operationes,
qua: fuperiusfuntdidtae,quas non poteft habere
calidum in corpore fimilari jrequiritur enim di-
uerfitas partium propter diuerfitatem a&ionis,
qure requiritur ad complementum talium ope-
rationum.Exemplo; Debet cibus couerti in car-
liem, requiritur multiplex adio,qu^ varias par^
tes diuerforum temperamentoru requirit. Ven¬
triculus facit vnam coctionem Hepar vlterio-
rem, Cor exa<ftam, in d e au tem ad parte s d i ft ri-
buitur nutrimentum, quod debet partibus afh-
milari per adtionem proprij caloris. Tertium
vnulri eft confiderandum,qubd calor tempera¬
menti in animatis efi Varius in Varijs partibus
Varie temperatis,-cum tamen animatum fitvnu,
oportet huic calori attribuere aliquam vnitate,

&

&ideo oportuit in perferis animalibus adeflfe
cor, quod fua a&ionefangumem, &: fpiritu fa¬
ciat, quos cranfmittatad partes ratione vfus,qui
dicendus eritr.

DICTATFM QVARTVM.

Daturvnum calidum commune,quod e(l fons ^prin¬
cipium totius caliditatis. Et hoc efipof tumin
corde in p er fe Siis Animalibus ..

Ariae partes, quae fuere requifitaead Ani»
mal conitituendum etiam materialiter,
quatenus fci licet corporeas funt, fimul
conne&unrur, quod requirit animalis vnitas,
habent poftea etiam pleniorem coniundionem
fub forma , quaeeft anima^ cuius quidem animf
cum praecipuum inftrumentum fit calor, opor¬
tuit etiam vniri calores varios variorum tempe¬
ramentorum in varip partibus, ratione vnius
communis caloris > qui e fler tamquam fons cali¬
ditatis in refpe&u ad alios calores; ideo natufa
conftituit cor tamquam praecipuum mem¬
brum, & caloris fontem, & proiudit, vt abipfo
deriua retur calor per totum ctiffu h dedusyqucd
fit perfpiritus-,&fanguinem,quia corde ad om¬
nes partes tranfmittuntuc. Iftc autem calor fie
> ' per

per fpiritus, & fanguinem tranfmittendus eft
generatus ex ciborum tranfmutatione a calido
temperamenti eiufdem cordis. V nde ficuti tem¬
peramentum illud , cum fit temperamentum
principi), habet ueluti communem proportio¬
nem ad omnia temperameta quatenus funt vi¬
talia , ita calor lfte fic generatus ab hoc pri¬
mo temperamento habet proportionem ad om¬
nia temperamenta calorum in omnibus patri¬
bus, prout etiam illi funt calores de feruieresad
opera vitae. Ifte vero calor fic participatus ha¬
bet vim excitandijviuificandij&foucndi omnes
partium calores ea ratione, qua omne princi¬
pium habet facultatem ad omnia principiata*
conferuanda,&perficienda. Quare hicnon efi
diuerfuscalor,- iram fimiliter eftprodu&ms a. ca¬
lore temperamenti ipfius principij, qui quidem
calor, vt dixi, fuit necefTarius ad illud perficien¬
dum, quod propofuimus. Quoniam vero funt
varia temperamenta , & ideo debuit ipfe varie
applicari pro illorum fomentis, ideo fa&a funt
a natura aliqua infrrumenta ipfi cordi ad id pro¬
bandum, veluti fadtum eft cerebrum ad refrige¬
rationem pro fenfione . Omnino autem princi¬
pium eft virtute rotu, & principium elt huiuf-
modi naturjc, vr quadrer, & conueniat omni¬
bus principiatis fecundum conuenientiam in iL
, D lis-

Iis requificam. Vnde ille-calor eft fle ad vitaitu
teperatus, vcfacilcaccoiTiodetur ciricunqf tem¬
peramento ad vitam facfto. Vnde recipitur in
partesfecund um modum, & rationem recipien
di iliis conuenientem. Haec enim eft propria il¬
lius natura j ve taliter l'e habeat. Et praeterea tri¬
tum eft illud, quod omne, quod recipicitur, re-
cipiciturper modum recipientis. Vnde varijs
partibus recipientibus ifte calorvarie aptatur,,
prout ille partes requirunt. Hunc vocat Medici
calorem influentem. Nos non curamus de voca¬
bulo, & de appellatione, modo res mtelligatur,
qua: forte non eft aliter intelligenda, quam mo-
do pradiefto. Dicet aliquis. Ifta temperamenta
varia, &rifta opera calom,& anime,diuerfafunt
etiam inplantis,& in infectis, & omnino in ani¬
matis, quareor non habent. Quomodo igitur
fe habet in illis, id quod attinet ad varias operar
tiones,. &ad vnionem multorum calorum diuer
lorum temperamentorumdi ibi no eft cor,quod
ftaruimus efle talium principium ? Hic oportet
accipere dodtrinam, quam habet Ariftotelesin
libro deRefpiratione , quae eft dorftrina certiffi*
ma,cu fit conformis fenfatis.Inquit Ariftoteles.
Refpiratio eft ad refrigeradiiprincipm,quiaca-
lor requirit tale refrigeratione. Vnde vbicumfy
habeatur refrigerationum prarfertim eft necefla*

ria ob nutritiuam, noti erit necefTariavlia refpi-
ratio,modo per aliam viam refrigeratio poflit
haberi, quia refpiratio non eft necefTaria, vt refpi
ratio, eft necefTaria, vt refrigerans. Si ergo alia
via habeatur refrigerium,fruftra erit refpiratio*
Habetur autem ex continente, &exipfo nutri¬
mento. Satis Plantas refrigerantur nutrimento,
quod affumunt ex aqua, & terra*; fatis etiam ex
ambie nte.Pifces non refpirant,-fatis €tiam } & ip-
fi ex hoc habent refrigeriu,dum viuunt in aqua.
Similiterinfeifta,& aere,& nutrimento fufficieii
ter habent refrigerium. Sic igitur in noftro hoc
pfbpofitofuit neccffariu cor inanimalibus jper-
feftisj& corfaciensoperatione, quam diximus,
quia animalia perfedfa funtmultum diffimila-
ria, & organizata, & habent multam: varietate
partilim, & temperamentorum. Plantas, & Ani-
malia p r as d i a 1 u n t p a r u m d i fti m i 1 a r i a, &f<?i;e
per totum eiufdem temperamenti,licet cum ali r
qua varietate. "V nde pro prasftando eo, ejuod
prasftatcor in petfedis,fufficit cotinuatioipfo-
rum cum ea parte,quas eft in illis proportionalis
cordi,- eftatiteillain Planris,aquamittuntur ra¬
dices ad trahendum alimentum.Et tanto magis
hoc fufficit, quia illa pars proportionalis cordi
eft vtpiurimu veluti adgcneyata omnibus par¬
tibus , vel pluribus, & per totum diffufi. Sic vi-
D i demus

28

demus fur culos Planta aeceptos/& terrae impo¬
litos mittere radices, & nouam Plantam germi¬
nare, quod non elfet , nili etiam per ramos eflet
diffufa quomodocumque pars illa principalis,
qutediciturlubire proportione cordis. Idemui-
demus in animalibusinfedis,qure fi diuidantur,
partes tamen aliquandiu fentiunt, & mouentur,
non poliunt autem uiuere, ut Planta:, & partes
Plantarum propter defedum inftrumentorum.
Sic igitur bene didnmeft,quod de corde in per-
fedis animalibus eft didum. Adeo uerb necef-
farium eft, calidum a principio profluens, utli-
ne illo alia calida in temperamentis partium,
non poflint obirefuaopera, & hoc eft naturale,
& fenfatum , quia a principio omnia depen¬
dent, & line principio nullum principiatum,aut
operabitur r autetiam erit.Sicceflantemotu Coe-
ftf^quod quide Coelum per motum habetratio-
nem eftediui ad omnia fublunaria, nullus erit
motus, nulla effedio, nullum bonum in liiblu-
haribus.Sicutdicebat Plato. SiDeus,qui eft om¬
nium principium fele abdicet a Mundo, Mun¬
dus non erit, fed in chaos reuertetur, in illud
ens inordinatu,exquo idem Phylofophus dicit,
illuma Deo fuiflefadum. Eft hoc calidum in hu
mido fundatum, utfupra etiam diximuslim-
pliciter de calido omnium temperamentorum.

Illud

sp ^

Iftudautemhumidumdebeteflefic temperatu,
ne fit congelabile, aut facile exficcabile. Qua¬
re debethabere medietatem quandam inter ae¬
reum,& aqueum-, humidum enim aqueum faci-
lecongelatur, ita vt videamus Plantas, in qui¬
bus forte fit plurimum hurnidi aqueiin hieme
per ingentia frigora, congelari, vt propemo-
dum faciunt flumina , & difrumpi, fk mori.
Sed dehocerit poftea fermo, quando tra&an-
dum erit de Iuuentute , Sene&ute , Vita , &
Morte.

DICTATVM

Calidum innatum efie calidum temperamentidpfumqs
calidum elementi iterum probatur . Redditur
ratio, quomodo fi ante hac fententia fiant
morbi i ftj febres .

Qnfirmatio, quod calor innatus debeat
efle calor temperamenti, & calor eleme-
tarisadhucpoteft haberiex iftis. Primo
no eft dubium,quin omne minimum in corpore
animato debeat participare calidum innatum;
ita vt calidum innatum debeat efle ubique. Et
ratioefi:, quia quodlibet minimum in corpo¬
re

3 °

re animato viuit, & nutritur, nihil autem poteft
viuere 3 & nutriri finehoccalido.Ratioiraquefic
fo rm abit u r, caii dum i n natum d eb er effe v bique
per totum corpus animatum, iicut nullum mi¬
nimum eo deftituatur. Sed folum calidum tem¬
peramenti poteft efle huiufmodi. Quare calidu
temperamentieritcaliduminnatum, &nihila-
liud poterit hoc efte 3 nili calidum, quodeft tx
temperamento Minor propofitio eftclara,quia
ad temperamentum, &miftionem concurrunt
quataorelementa,qua? per totum miftumfeeu-
dumomnefignum fenfibile vniuntur fub for-
ma,qum calido vtiturad continendam miftio-
neminalijs,- in animatis vero etiam ad alia ope¬
ra . Quod etiam iftud calidum debeat cfle cali¬
dum elementare,fatis eft compertum, quia ha¬
bet operationes calidi elementaris,- etenim ha¬
bet fegregare etherogenea, & congregareho-
mogenea pro facienda nutritione,quas funt ope
rationes calidi elementaris. Adiungite ylterius,
quod iftud calidum innatum debet habere con¬
trarium > etenim quicqiiidfitperipfumin cor¬
poribus animatis ftt per materialem, & natura¬
lem acftionem,&paflionem . Modo acbio talis,
&paflio requiruntContrarkta#em , quia vnuffl
debet trani mutati in aliud,vt cibus in carnenv,
■quod non poteft fieri,nih pe r t ra n fm ut a tio n effl

mate-

materia: de vna in aliam formam,Hoc autem no
pocdteffeoifi ratione contrarietatis . Omnino
fleonfidereraus omnia opera,quaeproueniuc in
corporibus animatis a calido innato, non pof-
funt effe opera>nifi caloris elementaris. Habea-
mus.vnum exemplum Sic Apoftema Calor de¬
bet agere ad illud euincendnm( non adiunga-
mus nunc medica metaJCalor fi fuerit fortis per
fe illud fuperabit>debetautem fuperare uon ali¬
ter, quam materiam concoquendo, vt poflit il¬
lam expellere,vt poltquam concoxerit, idem ca¬
lor per feipfum difrumpet Apoftema, & mate¬
riam foras mittet. Si quifpiamelt, qui pofiitdi-
cerejirec nonefte opera caloris elementaris, Sc
caloris contrarium habentis, poterit etiam di¬
cere alia dilfona cotrafensil &ad libitu. Cu igi¬
tur operationes appareat euideter caloris eletner
taris, quipofteanon elt calor, nili teperanxenti,
necelfariumclt dicere caloreinnatum, quo ani¬
ma vtitur ad conferuationem animati elfecalo¬
rem temperamenti. Hic libet duo confiderare,
quae fimi liter hancrem declarabunt. Vnurn elt,
quomodo Itante hac fententia, quam nos poni¬
mus,fiant morbi, & febres praecipue. Alterum
eft , quod dicunt de adtuandis medicamentis a
calore propter expullionem humorum febrem
facientium. Devtroque breuibus. Quantum
,, i ' ad

ad primum . Notum eft, iftutn calorem tem¬
peramenti effc politum in mediocritate » & in
temperie. Contingere igitur aliquando eft ne-
celTarium, ut ab aliquibus quibufeunque ualde
alteretur,& opprimatur.In omne, quod illi obij
citur,agit uel ad uiumpronutrimeto, uel ad ex-
pulfionem, ratione nocumenti. Cum igitur illi
obijeitur aliquid, quod non faciat adufumnu-
trimeci,quinimo deturbet illum calorem natiuu
a fua mediocritate, tunc infurgit ad agendum
contra illud pro illiusexpulfione. Dum autem
non poteft ipfum concoqueredta vt illi domine-
tur, & ipfum expellat, aCtio femper magis in-
ualefcit,& dum recipitur calefaCUo in illam ma¬
teriam ludentem fit uigorofiorcaliditas.Etfifi-
mus intermino caliditatis, qui requiritur ad fe¬
bre, fit febris. Vndeeta Medicis re&ediCtu eft,
quod febris eft conuerfio natiuas caliditatis ad
igneam, quas quidem conuerfio fit, & intelligi-
cur modo prasdi£to,quatenusfcilicet calor,nati-
uus agit in obfiftens,nec poteft illud vincere,re-
fleCtit enim quodamodo fuam aCtionem in feip-
fum, & fic remouetur a moderatione , quas libi
naturaliter eft conueniens,& fiunt febres Jta vi¬
demus etiam multiplicaricalorem faCtum a Sole
cum occurrit alicui reflectenti. A£bioenim,qus
«Leberetvlterius progredi, reuertitur verfus fuu

pEin»

principium, & multiplicatur, & inualefcic. Ita
docebat Ariftoteles in primo Metheoru, & ha¬
bere poteftis in ledura fcripta illius libri,vbi agi
tur de calore fado a fole. Pro varietate poftea-»
materia:,in quam agit calor ad expellendu, fient
acrimonias,& varias affedionescaloris,quidici¬
tur Febrilis per totum corpus. Et fi vos aduerti-
ftis, quod fupra diximus de communicantia ca¬
lorum temperamenti particularis cum commu¬
ni calo re, qui e ft in principio quod eftcor,facile
cognofcetis, quomodo etiam, quando putre-
fcit aliquis humor in aliqua parteieparata,vt in
ventriculo, vel hepate, uel fecundum aliquem-»
morbum particularem, ut in aliquo Apoftcma-
te, communicetur tamen noxa cordi, ex cuius
affedione fit febris. Hoc fanepaincipiorefpon-
debitis, de omnibus contingentibus circa quo-
fcumque morbos, in quibus eft affedio caloris:
Nunc fit fatis dixiffe,quia res, quam agimus vl-
terius non requirit. Alterum didumfic diluci¬
datur . Natura fecit in partibus fibras ad attra¬
hendum, retinendum pro cocodione, & ad ex¬
pellendum. Quare cocodio, quas nihil aliud eft:
pro nunc,quam dominium caloris naturalis fu¬
pra materiam,quas eft concoquenda, quare in¬
quam, ifta concodio,uel eft ad retinendum, uel
eft ad expellendum,- calor enim numquamex-
E pellet

54

pellet aliquid morborum, nifi illi domine turr
unde eft praeceptum,conco&a medicari. Quado
igitur a ; ccipiuntur:,Hie;dicamej3.ta:<» naruralis ca.
lor debetageread ipfa concoquenda, quia de¬
bet acquirere dominium lupra illa, vtpoffi tiliis
vti proutTunt idonea adnutritionem, fi poliunt
nutrire, ad expulfionem fi non funt nutritiua.
Agitigitur in ipfia,& concoquit alterando pro
aquifi tione huius.d omini j, quando illa iam al-
terauit,fic, ut aquifiueritillud dominium, forte
illa refoluendo in vapores, aut quomodocum¬
que aliter ea alterando ad aquifitionem praedi¬
ci dominij. Tunc poftquam illa no fiunt nutri-
tiua,debentexpelli, quod ftatim aggreditur ca-
lo^vnderationabiliterfiequirur, vtin bac expul
fione:medicamentorum ea fimtil expellantur 9
quae cum- illis Habent proportionem. Natura c-
nim valida vndique excitatur, & fimul cum
expulfione medicamenti , quod iam fa&unu
eft excrementum , expellit illos humores, qui
Habebant proportionem cum medicamento
& fint praeparati ad expulfionem . Vnde re&e
dicitur,quod fi purgentur qualia purgari opor¬
tet, confert, & facilefemntjpurgantur autem,>
quando calor dominatur, & poteft naturaliter
operari ad cuftodiam fui ipfius, & expulfio-
aem Mentium, quae quidem laedentia fint ita

difpofita ,vtnon ampliusVel udentur. Si con¬
tingat,vt fint male diipofi ta >male prop iliauerit
Medicus med icam en t nm, & fiet euaciiatio cum
dolo re, & i at fi o n e. P raefer tim aurem aduerte n du
eft,vtcalordominiumaquifiueritjficfit purga¬
tio per medicamenta,.& hoc efi.,quod dicitur de
aquandis medicamentis, ideft reddendis aptis
ad illud praeftandum , propter quod fuere exhi¬
bita, quod fit a calore concoquente modoprac-
dido.lfta omnia , ni fallor,fignificant huc calo¬
rem dehere effie per totum ,& hunc calorem de¬
bere effe elemenrarem.Quibus didis, poteltad-
iungi, quod calor ifte repatitur agendo, altera¬
tur,diminuitur, extinguitur quantum ad illud,
quod ha bet i n officio vitali} remanet enim etiam
in cadaueribus quantum ad officium, quod ha¬
bet in continen tiamifti Quas omnia,fi vultis be
neinrdligere recurrendum efi: ad antedida: vi¬
debitis enim omniaconfona, & nos ftridimdi-
cimus, quia non decet in talibnsTradatibus oc¬
cupari in multa, & inani feriptione Statibus au¬
tem didisporerit aliquis dicere,fi calidum inna¬
tum efl: calidum temperamenti, &humidum il¬
li proportionatam efi humidum temperamen¬
ti, iam omnis complexio viuentis erit calida , 8c
humida, quod efi; contra omnem rationem, &
videtur contra fenfum . R.efponfio debet effie
E 2 huiuf-

36

huiufmodi: fi vita confiftit in calido,& humido
non eft dubium, omne viuens efle complexionis
calidas & humidse. Quod autem in hoc confiftat
prasterdi6ta Ariftotelis, & omnium, eft etiam
fe ii fus,- quia fene6tus^quas eft diminutio vitae tcn
ditadfrigidum,&ficcum, & mors non eft nili
frida, & ficca . Quod aute dicitur de multiplici¬
tate complexionum eftveriflimum,fed illud in-
telligitur fuppofitavita,&comparatiue,* nulla*
complexio eft frigida,& ficca,nifi comparatiue
prout minus habet de calido,&humido,-nihilo¬
minus fi calidum,&humidumvitaleabfit,a<ftu
eft de vita.Recurratis ad illud,quod injprincipio
diximus, quomodo ftate dominio calidi in om-
ni mifto fin t tamen aliqua a prsedominio frigi¬
da,ficca,humida,- hoc enim nihil repugnat,quia
in miftis dominatur calidum, &humidum folu
ad continentiam, non quantum ad molem, &
quantitatem ,vt etiamin animatis calidum, &
humidum habent dominium vitale in reliquis
ratione maioris, vel minoris participationis ali'
cuius elementorum frigidoru . Poteft; efle com¬
plexio cuiuslibet alterius conditionis.

57

DXCTATVM SEXTVM.

Proponitur opinio eorum qui dicunt calorem natiuum
efseJpiritum , ($ in fpiritu reponi .

e Vat-nuis ea, quas didta funt, fenfatis maxi¬
me fint confentanea, in quo dicebat A-
uerroes 9 & Ariftoteles confiftit expe¬
rimentum fermonum verorum; tamen funt ad
hoc propofitum opiniones mirabiles,de quibus
breuiffime dicendum. Relinquemus autem mo¬
dernis fua didta, verfabimur, vt diximus in Al-
berto,& in Galeno. Albertus libro 20 . de Ani¬
malibus, cum confideraffet vfque ad quintum
caput elementorum conftitutionem in corpo¬
ribus animalium, aggreditur in quinto capite
confiderationem opinionis nonnullorum > qui
voluerunt coeli fubftatiam etiam reperiri in cor¬
poribus animalium j quam quidem opinionem
proponit in illo capite cum omnibus fundme-
tisloquentium in illa. Sexto capite illam repro-
bat,feptimo refpondet argumentis. Habebitis
igitur apud ipfumpleniflimam dodtrinam, qua
non eft neccffatium tranfcribere. Accipiam ego
omnia breuibus, &ftudcbo>vt niihil remaneat
dubium

3* t :

dubium . Fuit igitur vna opinhVquae forte fuit
illorum,qui chymicae incumbunt, quia hoc,
quod dicitur Coelum e fle in corporibus anima,
lium, ampllauerunt etiam ad mifta a 1 iq i i v t per
fublimationem abftraheretquintam eflentiairb
ad decipiendos fciolos, & ignaros Pon u nr igi-
turifti,quicumque fuerint,Coeli fubftantiam re.
periri in corporibus animalium. Habent hoc
fundamentum. Corpora Animalium,habent
in fequatuor elementorum qualitates jiftaefunt
inuicem contrarire.contraria fimul pofita necef-
fario agunt, & patiuntur inuicem, quod debe¬
bunt facere calidum, & frigidum>humidum,&
jflecumin miftura. Quare neceflarium eft, mi-
fturam diflolui,hifl fit aliquid co ntineiisl. Iftud
continens non poteft efle de natura elementoru,
quia omnia inuicemfunteiufdem conditionis.
Ergo debet efle de natura fuperiori,quae eft Cee*
lum, cuius eft continere , & gubernare totum
mundum fublunarem . Argumentum itaque
erit iftud . Requiritur continens contraria in
vnione. Hoc non poteft efle aliud, quamfub-
ftantiacoeleftis, vel aliquid defubftanciacoele-
fti. Ergo oportet in corporibus animalium clfe
aliquid de fubftantia c^lfti ad praeftandum hoc
officium. Simile argumentumhabet Anftore-
les contra Empedoclem,qui dicebat animam ei-

fe ex elementis juxta politis. Dixit Ariftoteles.
Elementa reparabunt,ur>nili lit aliquid,quod il-
laretineat congrega ta;hoc autem erit fupra illa,
& ideo erit anima 5 quae hac ratione debet elfe
aliquid fupra elementa. Accepta fic conelufio-
ncfequun tu r poftea ad inueniedum,quid fit hoc
coelefte fubftatiale, quod eft in corporibus ani¬
malium* & inquiunt,hoc eifelucem,quam pro¬
bant elfe fupra fubftantiam elementorum, ete¬
nim folum coelum lucet, nullum autem elemen¬
torum,neque etiam ignis in propriafph?ra. Di¬
cunt igitur,lucem elfe illud ccelefte, quod eft in
corporibus Animalium. Hic illi ipfi poftea fun t
diuerfi. Quidam dicut,lucem elfe corpusjquida
folumodo elfe quid corporeum.Loqucmur cum
illis poftremis - Dicunt, lucem elfe formam, &:
omnem formam recipi in aliquod fubie&um.
Quare in corporibus Animalium elfefpiritum,
in quem lux recipiatur ad illud formandum, ita
Vtconftituatfpiritum elfe de natura lucis, quod
poftea multipliciter probant. Albertus prolixe
proponit omnes vias,quae funt vfque ad decem.
Nos accipiemus breuiterilla,in quibus conliftit
rei declaratio. Probant igitur fpiricum elfe de
natura lucis, quia fpiritus in corporibus anima¬
lium fe dilatat ad omnem diametrum, vt etiam
facit lux in vniuerfo;pertingit enim fpiritus per
~ totum

4 °

totum corpus fecundum omnem corporis di-
menfionem, hoc autem non poteft effe elemen-
tare, quia motus elementorum fu-nt determina¬
ti ad vna tantum loci differentiam. Adiungunt,
quod mouetur fpiritus in modum pyramidis,vt
etiam facit lux,quas a Sole procedens, & habens
in eo veluti conum pyramidis fefe extendit per
totum fecundum bafim; italpiritus per diaftole
expanditur a corde ad omnia> per fiftolem fefe
reftringit ad cor,tamquam ad centrum,quod fi-
gnificai fpirirum habere a corde exitum pyra¬
midalem:. Quapropter etiam cor figuram py¬
ramidalem fuit fortitum. Adiungunt, fpiritutn
incordefnbitomoueri, quo d non eft alicuius e-
lementorum,fed luei conuenit,qu£C eft de coele-
fti fubftantia; hinc eft ( dicunt ) quod dicimus
fpir i tu s 1 u c i d o s, tam qu a m a luce naturam habe-
tes. Accedit,quod qualitates elementorum non
mouencnifi ad formas aut elementorum, aut
miftorum ex elementis,- fpiritus autem lucidus
mouet ad formam viuentis, qua? quidem vita^
eft, quid fupraelementa,&: mifta,quare non po¬
teft: effe de natura elementorum . Adiungunt
qualitates elementorum effe vnius tantum effe^
£lus fimplicisi fpiricum vero effe ad plurimos ef
fe£h.TS ] ad nutriendum, ad expellendum, ad fen*
tiendunt, adomnes alios effedtus, in quibus

confifl.it efle vitale .Cum itaque hoc totum fit
fupra elementa, ncceflarium eft etiam, fpiritum
effe ratione fuae formae aliquid fupra elementa.
Quod fupra elementa,eft C^lum. Ergo oportet
fpiritum efle de fubftantia qdefti, quod erit ra¬
tione lucis . Confiderant etiam modum a£tio-
nis,& inquiunt,a&iones elementorum non pro,
direabfque cotrarietate, quinimb non eflfe prop
ter aliud, quam propter contrarietatem. Dicunt
autem fpiritum facere omnia, quae facit abfque
contrariojviuiJficatenim vifiuamin oculo,audi-
tiuamin aureabfquevllacontrarietate.Subiun-
gunt,fpiritum eflfe illum , qui membris inuehic
virtutes, tunc dicunt, illud,quod inuehit alicui,
debet efle aliquid diueufum ab illo fecundum
fubftantiam,&naturam. Spiritus inuehit virtu-
temmembris. Ergo debet efle aliquid fubftan¬
tia diftindum ,a fubftantia membrorum. Sub-
ftantia membrorum eft fubftantia elementoru,
quiafuntex elementis; quare debet efle aliquid
fupra elementa . Quod eft fupra elementa eft
fubftantia coeleftis . Ergo fpiritus eft de fub¬
ftantia c$lefti:Qui quidem fpiritus videtur om¬
nino debere efle talis ex ea coditione, qua habet
infeipio, quae quidem conditio eft propria lu-
cisjficutenim lux contrahitur ad lucidum ibi fe
v n i e n d o, i t a e t i a m fp i r i t u s co n t r a h i t u r a d v n u m
F in acu-

4Z

inacumine cordis. Augetur etiam fpiritus,di¬
minuto corpore, &: audiominuitur».quodUtqu
conuenic naturis elementorum . Prxterea el.e-,
metum,&; elementa tum, quod eft mittuim^funt
vnius tantum e fle, & vnius tantumformadpim
tus eft multiplicis effe , & multiplicis fomiavw
nus, v & idem exiftens,- eft enim Ipiritusin corpo¬
re natu rali s ,v ita lis, A n i m ali s, q u x o m ni,a requi-
lunt naturam fupra naturas elemetorum. Quo*
circaeuidens eft, Coelum rcpenri quantum ad
fuam fubftantiam in corporibus animalium «
Veniunt vfque ad hoc, vt dicant in morte hoc
Videri; & Populi teftimonio'vtuntur; dicimus
enim-mordentem trahere fpiritunx, & de facio
videmus mordentes-. ita anhelantes, & videmus
exitum fpiritus in vltimo termino, tam quam is
incorrupribilisexiftensaufugiatcor-rupcibilitar,
rem. Vnde fi petatisab iftis de calido innato,de-
bebuntdicere, vel eftehuncfpiritum,.velconfi-.
fterein h-ocfpiritu ifteenim fpiritus eft, quia:
om ni a faci t i ii eorpo r-ibu s a n i m a ti s, qu o d qu id e
diximus c/Te opus calidi innati. Ita br eu i ter acce¬
pi mus-, qua: prolixius Albertus.- breuiter etiam
accipiemus reprobationem & rationum refoluH
tionem..,

4-J

& 1 CTATVM SEPTIMAM.

Reprobatur opinio allata tx Alberto , & ex propria
fententUi & excluditur fubjiant ia coelejlis
a mirionibus elementorum,

Lbcrtus, vt dicebamus, reprobat opinio-
ncrn jp°f tca refpondet argumentis. Nos
**** breuillimpcolligemus, quaeiuntoppo»
tuiia,- aliainipio videbitis. Reprobatio in hoc
debet confifrere,qubd noln delaran t mod u m, fe¬
cundum quem fubftantia e?leftis veniar in eor-
pora Animalium , nec declarant, quomodo fit
.po.fli.bile , ipflimvniri in miftura elementorum
abfque adione, & paflione. Dicebat igitur Al-
bertusjiftud quod a G$lo de illius fubftantia ve¬
nit, vel reperitur in corporibus Animalium, vel
generatur in clementis, dum fcilicet comifcen-
tu.r,vel fi eft lu-x, aur aliquid tale penetrat corpo¬
ra Animalium, non tamen a Coeio fepara tu r, vel
eft aliquid ipfius C §1 i, quod feparatu.r a Cflo,&
defcendit in corpora Animalium . Si primum
dicatur,oportet iftud efle generabile, &confe-
quencer corruptibile , quare fubftantia Cqii qrie
generabilis,& corruptibilis. Sifecundum, itavjt
.femus exempli gratia lucem penetrare co^
b * pora

4-4

pora Animalium, non tafliena C^lo feparari,"
fequeretur omnia corpora Animalia elfe C9I0
continuata, quod eft valde ridiculum. Irriofub-
fungebat Albertus, lux eft vifibilis, quare harc
cotinuatio erit vifibilis. Si velint tertium.Quod.
£eparatura Ccelo,& eft de illius fubftantia J &di¬
citur eftelux, vel eft res corporea (vt volunt ali¬
qui dicentes lucem efle corpus ) quonammodo
poterit talis fubftantia recipi, in corpus anima-
lis,itavt per totum habeatur? neceffarium quip¬
pe erit corpus penetrare corpus. Quod fi no per
totum habetur, & in hoc confiftit calidum in¬
natum , iam non eritvbique calidum innatum,
vt debetefie. Praeterea valde nouiim eft, hanc
vnionem iftius fubftantiae corporelic a Coelo
procedentis fieri fine adtione, &c paflione, prar-
fertim cum debeat fieri in comiftione el eme to¬
rum, quae eatenus vniuntur 5 quatenus fimula-
gunt,& patiuntur. Quaeri etiam pofiet, quo¬
modo mouetura Coelo ad Animalia Si a feipfa,
erit animata.Si ab aIio,aftignetur mdues. Sivio-
lentia, aftignetur imperans violetiam, eritin-
conueniens violentia moiieri ad conftitutione
Animalis,id,quod eft in illo praecipuum. Si na¬
tura mouetur C?lu, habebit duos motus natura
lesfimplices,circulare, &c re&udeorfum. Si lux,
quae fit qualitas incorporea huc defcedic, quaeri-

tfirj quomodo poffit moneri per fe id,quod nori
eftcorpusj (i enim illuminat vfque ad nos, non
illuminat, quia lux reparetur a C?lo, & huc ve¬
niat,fed illuminat alterado perfpicuu, facultate
fcilieet in aere, & aqua idonea alterari ad efle lu-
cidu Omnino autem,fi aliquid fubftatias colefiis
defeeditad coftitutione corporu in animalibus,
certuefi C^lu ia debere efTe valde diminutu, fem
per aliquo ab eo recedete defubftantia illius . Si
dicere t,iilud reuerti, incideret in Lemnia,qu$ di¬
cit Albertus, nec habent fe n fii m, n ec h ab en t ra-
tione,quae de illis poflintatteftari. Hoc fatis fit.
Reliqua in Alberto. Lucem autem non effe cor¬
pus, nec lume defluxu corporis, habebitis ab A-
riftotele in fecudo de Anima, & ibi praeclara di-
fp u t a 110 ne I oan n is G ra m a t ici, q u e m a d m od u a d
ide et habebitis Alex.in lib.de Senfu,&fenfi-bili.
Refpodendu modo eft ad rationes, in quibus ad
vitanda prolixi tate per capita procedemus. Sut
igitur rationes, qu ce fpir i tu m con te n duc efte de
natura lucis, & funt acceptae ex motu. Sed ante¬
quam has refoluamus, dicendum eft aliquid de
ratione, qua probant quintam fubftantiam de¬
bere effe in corporibus Animalium. Er ratio efr,
quia elemen ta deben t contineri, nec poflu nt co-
tineri praeterquam afiibftantia fupeiiori, quae
fit Cflum. Iam diximus han.c continentiam eife

nccef-

A 6 ,

neceftariam, &c declarauimus illam demon ft-ra*
tione fenfata. Continens quippe eft forma, & in
animaris anima* continet aurem interuentu ca¬
loris, cuius eft congregare Iiomogenea,vt fupe-
riuseft didum . Vnum nunc ad jungite , quod
tantum abeft continens debere cfte quid fy-pe*
rius, ita vt fit alterius generis,quod quinimota.
lenullo modopoteft continere. Quod enimcon
tinet illa,que fiunt vnum per tranfmutationem,
debet e fle terminus tranfmu rationis. At termi¬
nus tranfmutationis eft in eodem genere. Ergo
quod talia continet,, debet e fle ejuldem gencris,-
Cum itaque fubftantia c^leftis fit alterius gene¬
ris, penitus illi repugnat talis continentia, qua?
ft fieret ab aliquo genete diuerfo, illud mifturrb
non e fler vnum, mfi ab cxtrinfeco, &ita vnum,
vtfiifcis lignorum ligatus, vt docet Ariftotples
quinto Methaph capite de vno . Si iftud Conti¬
nens eft vnum tamquam terminus trafmutatiQ*
nis,tunc vere,& prqpriemiftum contentum fer-
uat vilitatem . Hoc accipite , fi fadis omnibus
membris corporis humani feruarerur contine-
tiaad vnam intelligentiam, impoifibile eflet ib
Iam continere,quia eft adusfieparatus, quidefe
non habet proportionem ad talem materiam ,
qualis eft commiftio elementorum ad facienda
temperamenta corporis animati. Ideo Auer-

roes

foes pouien-siweMi^itiam-hi-homine ponitip-
fii-it hdfhmem ba-bero pinus eftb vntim, & effe
hominem ab anima, q-um fit pridita faculcatc
•cogitatiu-a, qu-aeeft propriirsadBias refulrans na-
tiifaiitet ex illis rem pe ramentis. Qiras di-

ctratnrde* mocn ado-ftendedii, qnbd fpir-itus fit
pingui quadam minerua dicun-
fii ncfimil i ora nugis, quam d‘o<ftrinas .Na
aliiidieft conhder a r-efp iri tu m , p r o n t eft talis na~
tfe-cc¥j 5 ijft&*, in qua d&minetur flue aer, fiue
i^dis, qd^d' e ft‘co uiidfe ra rei p fu m pu re n a ttwali-:
ttffraliude# conftderarc fpmtu*»' inftrumenta--
rie 1 ,prout eft inftmmentum animas ad viuiftcan--
diim, & operadum. Quando accipitur hoc mo-
db, vt-debet accipi in-corporibus Animalium..,
debet hafeere moturnqualemcuque ei prasbeat
anima:,quae illo suitur ad varia opera. Quare qcf
moueatur ad omnem diametrum, & quod ha-
beatomnia illa,que dicuntur,eft neceflarinm.Et
nihil eft mirabile, aer fuapte natura ferri fursu i
nihilominus quando aliquod operans vtitur illo
tamquam inftrumento, mouetur ad omnes loci
differentias. Proiciens Vtitur aere ; vtinftrumen-
rojfi pfoicit furfum,mouetur furfum aer ad mo¬
liendum proie6tum,-fi deorftim ,deorl’um , & fic
ad ante , & retro* ad dextrum, &finiftrum. Res
fenlu euidens. Et poteft liaberidodftrina ex A~
riftotele

48 .

riftotele tertiore Coelo, textu 2 8. Sic igitur eft
de fpiritu Mouetur quocumque, & quacumque
proutfibi parata; funt viae, Sc inftrumetfta per
qua; a facultate animae huc, & illuc transferatur.
Sic a corde, & ad cor,Scfic feciidum omnia, qu$
ab iftis dicuntur.Non mouetur autem fubito,vt
dicunt ifti,fed mouetur prout requirit opportu¬
nitas anima; mouentis ad viuificandum. Hicau.
tem licet videre , qui errores comittatur ad pau¬
ca refpiciendo, & ignoratis communibus: Etia
planta;funt animatae, vbi motus talis huius fpi-
titus ? & quomodo?In formicis,in Culicibus,in
alijs talibus quomodo.? quid tale affigurabitur?
Omnino non oportet communibus ignoratis
ijii fuogenere velle diflerere de particularibus in
eodem,& prorfusfatuumeftitaparticularia di¬
cere ,,vt communi penitus repugnent. Quod li
dicitur fpiritus lucidus, eftdi&um methaphori-
ce contra fpiritus melacholicos,qui habent plu¬
rimum terrcllris,qua; terreftreitas facit craffitie,,
& opacitatem. Subjungunt alia, de quibus eo¬
dem modpper diicurfum, vos poftea facile ap¬
plicabitis lingulis .. Elementa, di eunt, agere ad
formas elementa res, hunc fpiritum agere ad for¬
mam viui,nihil hoc mirum , quia agit motus ab
anima, quaeeft principium vita;;.agiE enim,vtil~
lius inllrumentum. Dicunt,quod habent diuer-

fos

. __ 49

fos effe&us, quod non conuenit elementis,
ftonefthoc dubium,quin debeat habere prout
dirigitur ab aniriia, tarito riiagis, quia pro va-
rijsopcribus varie alteratur, & non eft penitus
idem. Voluntipfumagerefinecontrario,quod
eft extreme fatuitatis. Nihil enim agit ad tiaf-
mutandum quouis modo materialiter, nili ra¬
tione contrarietatis , Quinimo etiam fpiritus
alteratur, diminuirur,corrumpitur, quae omnia
importantcontrarietatem in materia. Vnimi
adiungunt, quod eft medicum, quod ifte fpiri¬
tus veh.it virtutes animae vehit autem ipfas par¬
tibus corporeis. Quare dicunt deberet eflefub-
ftantim diuerfae, quia vehens eft diuerfum abeo,
quod vehitur, quod dicitur ridicule. Primo non
vehit facultates; fed vi,quam habet,quia eft pro
du&us a calore temperamenti cordis,inquo pri
mo eft anima, traducitur ad partes ad viuifican-
das, ad fouendas ,ad excitandas facultates, qute
illis infuntj & quando non pollet illuc traduci,
facultates oblanguefcerent,quia etiam ipfe furit
adiumfte calori fuorum temperamentomm,qui
calor deftitutus,hac viuicatione, qua fupra dixi¬
mus necelfario lagueret. Deinde dicunt,q> debet
dfequid diftintftnm. Eft verum, fed non quod
genere diftintftum. Certe eft diftimftus fpiritus
temperamento ab o Ilibus, & neruis, & eft cor-
G pus

io

pus alterius conditionis in eodem tamen gene¬
re, quoci fubiungunt contrahi adcor, acorde
dilatarfieft veriffimum,quia fequitur imperium
an imas,cuius eft mftrumentum; quas quidem a-
nima pro vita, &c pro operationibus oportune
ipfum adminiftrati femperenim hoc debetis ha
bcre,quod nihil habet, nifi prout eftanim^ in-,
ftrumetum. Similiter dicunt, quod viget in an-'
guftiorij certum eft,quia virtus vnita fit fortior,
dilatatus minus viget, quia difperfio debilitat
virtutem.Eft etiam multi formis,vt dicunt, na¬
turalis,vitalis, Animalis, fed hoc eft propter v ; a-,
riam fui alterationem, quam recipit, & per in-
fcrumenra ad id deftinara, & tandem prout re¬
cipitur in ipfis panibus. Nimirum populare eft
id 5 quod adiungiturderradtu fpiritus in agone,
mortis . Cor vltimo moritur. Oportet auteny
effc refpirationem vfque dum vita durat .Ille igb
turmotus eft motus refpirationis factus a vir-
tnte imbecilla, &idco eft cum illa inordinatio¬
ne , & qui fpiritus exit eft aer educens fuligines
quantum ppteft pro refrigerando corde, donec
tandem (dicebat AriftorelesJ fadta omnimoda,
animas abfolutione,vhimum quid anhelitus ap¬
paret,. Ex his, ni fallor, vos poteritis refponde-
rede omnibus talibus, qua; vobis obijcianpur.

D f- ‘

DICTATVM OCTAVVM .

Adducuntur , & examinantur loci Aristotelis , quibus
ille videtur ponere calorem coele flem in natura
receptum fublunari. Itemque Auer .

& Io. Gram. di fla .

H Xclufafuit fubftantiac^leftis a miftioni-
bus elementorum prout in illis eampo-
fuerunt vetuftiores, de quibus Albertus:
Quoniam autem nihil eft prattermittendu,quod
faciat ad rei cognitionem, poftquamfunt varij
Ariftotelis loci, in quibus videtur ponere quen-
damcalorem cceleftem in natura receptum, 6c
quipoterit iudicariinnoftriscorporibus,calor
innatus', dequoloquimur,ideo operat pretium
eft adducere hos locos, & illos confiderare,pofc
quosetiam adducam alios grauiorum expolito¬
rum A uerrois,& Ioannis Gramatici, quiloqui-
turex communi quadam lententia fuorum an-
tecelTdrum, quibus omnibus habitis, deuenien-
dumeritad refolutionem. Ethac habita confi-
deratione,deueniemus ad conliderationem eo¬
rum quat dicit Galenus, & erit linis huius trada-
G 2 tionis.

donis. Vnus igitur locusefl: fecundo de Gene,
ratione Animalis capite j.in his verbis. Sed om¬
nis anim*fiue virtus y fiuepotetia corpus aliudpartici-
parenjidetur 3 idque magis diuinum 3 quam ea qua ele¬
menta appellantur, Etfubiungitpoft pauca, Jn-
efi enim i&femine omnium y quodfacit y vtfecundafint
feminapy idelhet quod calor 'vocatur, idque non ignis ,
non talis facultas aliqua 3 efifedfpir itus 3 qui infemine ,
fpumofoque corpore continetur y ^d naturaqua in eo
fpirttu esi proportiones refpondens elemento ftellam,
jatpafl; pauca. Attero Solis calor 3 ftJ Animaliunon
modo 3 quifemine continetur 3 "veru etiamfi qmdexcre-
mentiyfit tamen id 3 quodprincipiu habet vitale. Et co
findes,Caterucalor e inAnimalib, cotentum 3 nec igne
efie , nec ab igne originem ducere apertum eff ex his.
Sunt alij loci eifde in libris dc Generatione Ani¬
mali um, qui illud idem videntur attellari.Eft j,
libro capite 11 , talis Ccntcnth. Quoniam humor in.
terra fpiritu sin humore y c alor Animalis, in njniuerfo
e fly ita vt quodamodoplena fint anim<eomnia y & fub-
dit. quarnobrem confivtit celeriter y cum calor ille com -
prehenfits yfiue exceptus efl y: comprehenditur autem»
*z>t humoribus corporeis incalefcentibusefficitur y <ve*
lutbullafpumofa. Hxc omnia Ariftoteles tribuit
calo r i i 11 i, quem dici t in vniuerfo, & pro p ter que
dicit omnia quodamodo plena clTe animae. Ite¬
rum eft locus 4 ».de Generatione Animaliumca¬
pite;

fM ib.qu&dq%fe&qvto quidem loco vtun
tiir adponend^s jnflufHUiqs fecundum Ariftate
lem. Et nos totum illud caput confiderabimus
in tradat u de Coeli, efficientia in mundum fub-
liinarem; nunc autem- pro rc quam agimus funt
prasfemm verba illa,qusefic habent. Luna autem
principium eflpropter Solis Societatem receptunque lu¬
cis.Lit autem quaji alter Sol minor> quamobrem condu
cit ad omnes generationes perfeSlionefq, calores enim,
ft) refrigerationes cum moderatione quadam genera¬
tiones ftne moderatione corruptiones effici ut . Adfunt
alij loci, & duo in Metheoris. primus eft i.libro
ftimma i. capite 2.quifichab zx.,Solautem & cep-
fare facit commonetflatus, debiles enim, ftj pau¬

cas exiUentes exhalationes extinguit,(ff ampliori cali¬
do illud , quod in exhalatione minus exiflit difgregat.
Alter locus eft in eade z. fumina 3. capite 2. fu b
illis verbis]. Propter eandem caufam, circa echp-
fes Luna aliquando accidit fieri terr amotum, quan¬
do enim prope ejl interpofttio , &* nondum quidem eft
omnino deficiens lumen , <&* calidum,quo da Sole. I11
hisoibus locis videtur Phylofophus quodam.,
calidum, vel quodam coelefte participare mun¬
do fubhinari,vndepoterut habere aliquod fun¬
damentum, qui calidum innatum reuocantad
aliquidfupraelementa ceeleftis fubftantise. Eft
modo Auerroes habitus pr^cipuus inter Philo-
T fophi

fophiinterpretes,qui aliquibus in locis fiuiu-
fcemodi aliquod prori Uncia E . Vnus locus eft
i a.Methaphrcom. i 8. In eooomento Auerroes
mul ta difputa c fecundum varias fe n rencias, de*
uenit ad Ariftorelem, & cum ea propofui/fet,
qua* ad illam difputatioriem attinebant, habet
hac verba . Et 'quia ijia femina non faciunt boc, niji
per calorem , qm e fi in eis, & calor ignis non facit niji
calefaBionem , aut defiicationem , non figuram neque
formam animatam > dicit aArifloteles in libro de Ani¬
malibus j quod ifle calor non e Itsignis', nequeigneus
ignis enm corrumpit animalia , non gener atfifie autem
calor generat . Etpoft pauca fubiungit. Fndeifri-
ftoteles dicit, quodho mogene vatur ex homine, e t S ole,,
(fij factus'eUille calor ex-t erra, & aqua ex'calore So¬
lis admifio cum calore diarumfeli arum. Et fubiufiw
<fi\c.,calorigitur Solisy&fle Harum diffufusin aqua,
terra generat animalia ex pu trefa EI ion e nata, &
<~t>niuerfaliter omnia, tptx fiunt ex no nfefnint. Alter
Focus eftin Fibro de fubftanria orbis capitefecun'
dovbi cum expofuilfcr opi mori em Arifrotelis
fubiun git hac verba. Et Expofitores dant fecuclm
c aufam,illuminationem fiilketi dicunt enim,qubd lux'
in co^quod no i detur lux calefacere,^ andOftefle'BitiiY^
(fiff dicunt y quod non e fi de accide n tibus pyoprqs ignit
feci de accidentibus communibus igni y ($f cdelefti cor -
pori, E t fubiun forte dicendum efi adboc, quod

non

mn eftremotum 3 n)t calor dicatur in eis aquiuoceper
hoc ftgnttm 3 fctlicet t quia ealorigniscorrumpit , 0 p de -
Hruit entia 3 calor vero corporum cceleftm largitur vi-
im’vegetabilew 3 fenfibilem 3 & animale , Etfubdit.
& fecundum hoc calor erit duobus modis 3 calor 3 qui eft
ie qualitatibus pajfiuis. 3 ,qua: tranfmutantfubfiantiam
in qua funt, <& calor 3 qui non eft de qualitatibus p af¬
finis 3 Er p.oft pauca add it; confide rates autemaSlio-
nmfelUmm m antiquo t.eporc 3 vere dicunt quod qug-
clam largiatur cahditat.em 3 ficcitatem 3 qn<edam cali-
Mitatem y (ff humiditatem, quadam frigi ditat em^
fecit ai em , quedam etiamfrigiditatem 3 fgJ humi dila¬
tem., (fg ficquatuor qualitates communes corporibus
cceleftibus 3 & quatuor elementis dicuntur aquiuoce ,
Autfecmdumpnusy^ppofterms. Praeter Auerroem
eft I.oanncsiGrammaticus j qui vt diceba ex fu a,
&ex priorum fenteniia ita pronunciat. Eft lo¬
cus in prim o MetheorUiCapite quarto fu per il¬
lis verbis idemlidiiate autemfkSla », qnjam, ex.bibec
Solpraecipue an expolitione tllm«Jp#cis. Videa¬
mus autcm.motum ipfum poft multa babet li^c Vpr
%fr. Hfc. igiturfunt . 3 qua hoc loco ah Anftotele difpu*
Untur: feterum,nos quoque operepratium e fl ea ex-
f.licare.y& pro patrocinio -veritatis in medium profer¬
te,que contra ipfius verba 3 fmgulafque fententiasfum^
mopere pugnare videntur . Cum poftea verfarus ef-
fetcoiura Ariftotelem affiguanrem cal id itarem

cor-

corporis Solis cogitans fe illum vicifTe, Habet
haec verba . Et clam feipfo Arlftoteleshisaflentim,
qui corpora cceleflia conflare 'volunt ex quatuor rerum
elemetis 3 fydera tamen ex igni plurimo e fle, Et paucis
adietis habet. Vel flboc palam falfum eft res , nam¬
que 3 quas ex propinquo\habet calefacere Sol videtur.
Et fubiungit ipfe, natura calidus, qualitate agat in
resfubieSlus,'viceignis vtique nece fle eft.E t cum ver
fatus eiOfet circa Luna fcribit. Ex virtute luminis,
ptj fplendoris vim calefaSloriam adipifcitur fubiun*
gendo ,nifi enim pleno orbe, vel terris coflderit proxi¬
ma 3 non calefacit . Lume ergo futi tantumodo calefacit ,
no motus, E t fubiu <f\t,et quonia, lume illius eft terne ,
<& imbecillum, Etquaefequuntur,quaeomniaad
idem tendunt, vt demonftraret calorem a coelo
proucnire , ex quo illa inferiora nancifcantur
quandam perfe&ionem . Eo autem vfque renb
deducit, vt aliter fentientes putet non phylofo.-
phari,fedfabulari, & ponithxcverba, niflquill
jfort aflefabulofe ,nos ad quafdam caufxs ignotas 3 occul-
tafque rerum nouitates remuttant 3 at relegent, cuiuf-
modi Damafius tamquam AuElorem Alexandrum
facitfubdit 3 neque poftea hoc genus hominum pu¬
det,qui eiufmodi fabulas comifcuntur negare rem tam
apertam , de quibus etiam dicit. Hiantem homines
in fabulas tantum conuerti in ignoratione rerum natu¬
ralium verfantur&x.£xib<\itnamque illudprofeBoM

ipfs.infigne i vitium e/t, quia cum naturales quaHiones
trattamus caufas afferre naturales debemus . Colli-
gittandem caloris proprij virtute Solem excale-
facere hunc Mundum noftrum, & agere in res
humanas. Haec funt quae digna fuere,vt in hunc
locum, & in hanc difputationem adducentur i
quia cum fint grauiffimaefententia:, & grauifli-
morum hominum poterant facile adducere vo¬
lentes bene phylofophari in aliquem errorem .
Danda mbdo eft opera, vt ea principia propona
mus,ex quibus de his omnibus bene refpondea**
mus, & illa principia applicemus ad declaratio¬
nem linguloru locorum, qui id requirunt,quod
tanto magis accura te eit faciendum,quanto mi¬
nus facile eife videtur.

DtCTsATVM V^OKVM.

Ponuntur fundamenta , ftj explicantur loci
fuperius allati .

¥|r^Ifficultates contingentes in difputationi-
WfLk bus no bene relfoluuntur, mfi re ipfa, in
qua difputatui bene perfpe&a. Quocir¬
ca nos pro difficultatibus ofbus enodandis debe
mus incumbere in rei explicatione, quanto bre-
Uius fieri poteft, &facilime. Per vos enimipfbs
H poflea

poftea facietis applicationem ad omnes fias pro.
pofitds. Incipiamus igitur ab hoc, quod certum
eft, Atiftotelem nolle vllum cqleftem calorem,
qui fit qualitas dc c^lifubftantia, e fle in corpo.
i ibus fublunatibus flue animatis, flue inanima*
lis. Hoe quidem pfirno poteft parere ex his,quf
dicit de ipfo celo, qu&d fit quintae fubltafttiar
in libro de coelo * quod fit nec grane , nec leue.
Eodem enimmodo kb ipfo remouentur omnes
alite qualitat&svhl quibus fit eontraricras ad mo
tum faciendum qualerncunquo . Sed aecipto
tCxtum apfum Pliylofophi citatum principii
Me thesi, capite quarto , vbi de calore loquenS
ihqurt^ quod proportione refpondet elemento
ftellaruiru. Certum eft, quod fi refponderpro-
portione non eftde illius natura, quianon ef-
fet proportio, fedeflet conuenientiaili fubftan.
tia, & natura.. . Et quod proportionatur ali.
cui } eil diuerfum 'ab illo, cui proportionatur,
nec poteft dici dFe de illius fubftantia^ . Ha¬
bet autem calor ille feminalis proportionem*
eum elemento ftellarum s quia ficut elemen¬
tum ftellarum fc habet ad omnia facienda, fle
ifte calor fe habet ad faciendum animatum in
tali genere, & habet vim efledtiuam fub coelo op
d in a tam. Vnde eft illud duftum. Sol, & homo
generant hominem, quatenus c?.lum,vtvniuer-
'ifjolf ^ ■'"‘ t-l ■“"* fak

file efficiens fubordinat fibi 'particularia «fi¬
dentia ad generandum in proprijs fpcciebus*
Eft etiam textus primi Metneor. capite quarto,
vbi docet, quod fit caliditas aSoJe, & a coelo
per motum, quod non alitsrfit, quam excitan¬
do calorem dementarem > prout motus diA
gregat materiam per motum , prout etiam lu¬
men facit ad rarefa&ionem ,cum fit a&us.pcr-
fpicui, quas pcrfpicuitas attinet ad raritatem,
ad quam poftea rarcfa&ionem fequitur excita¬
tio calidi in exiftentis. Non eft igitur dubium,;
quin Ariftoteles nolit, in aliquibus inferiori¬
bus efte caliditatem aliquam , quas fit de fu#-
ftantia corporum coeleftiuirL.. Sed praster hoc
adfunt rationes, quas id oftendunt. Accipia¬
mus igitur quod elementa funt coelo fubordi*
irata, tamquam inftrumcnta adomnem gene¬
rationem fiibluiiarcm^quia coelum fine iftis non
poterat, hoc prasftare; & generatio , & corru¬
ptio acquirit adionem, paftionem, quas nom
elini#per qualitates: contrarias in eadem ma-i
teria. fl&overb eft elementorum conftitutio.
Dicite igitur hoc pa&o . Vel natura parauit
inftrumentum fufficiens ad opus faciendum,
vel- non s£ no parauir, eft contra primum prin-f
cipium,quod natura non deficit in neceflarijs,*
fi parauit iam qualitates, quas in his elementis
H 2 funt

funt repertae, fufficiuht pro omni generatione»
& omnino pro pmniconllitutione fublunarin.
Si fufficiunt iftae ,• ergo fruftra admifeetur hsec
qualitas colefiis, quaeficHec^li fubftantia,&re-
peritur hic in feminibus, &in corporib. anima¬
tis. Vlteriusqu^rovtru ifta qualitas remaneat in
mifto,an non remaneat; li non remanet eftfru-
ftra,quia fufficit fubftatiac?li effediua per motu
ad omnia efficienda modo praedido, vtedofei-
licecqualitatibus elementorum pro inftrumen-
to; fi manet erit, vt materia, quemadmodum
etiam funt alie qualitates elementorum. Et ita
c§li fubftantia quouis modo erit materia fublu-
narium; contra veriffimum didum, quod pri¬
mum efficiens non remanet pars fadi . Dico
primum efficiens,quia in naturalibus efficiens
inftrumentarium poteft remanere materia eius,
quod fit, vt faciunt elemcntajquia vt dicebam,
funt efficientia inftrumentariac?li, immo com¬
muniter dicitur , quod efficiens inftrumema.
rium in naturalibus reducitur ad materiam. Eft
etiam rationabileqnariitum . C?lum efrad om¬
nium conferuationem, fi habet aliquem calo¬
rem, quem immitat in Mundum,cur non etiam
frigus, quia etiam frigida conferuanda. Vide-
runtdifficultatem, vtadnotauitloannes Gram¬
maticus , & dixerunt etiam effie ftellas frigi'

das,

das, & rem deduxerunt ad influentias, quod ta¬
men fvc etiam dicebat loannes Grammaticus)
effc omnimode ridiculum, C^lum enim eft vbi-
que eiufdem fubftantia:. Quare non eft locus
varietati illarum qualitatum contrariarum. Vi¬
demus , quod in Celo funt partes deflores prop¬
ter materia multiplicationem , funt partes ra¬
riore s,qu se fu nt Diaphanse.Nibilominus in om-
uibus eadem fubftantia,variantur folum acci¬
dentia confequentia illam, prout ali se partes
funt lucentes, vt Sol 3 & alise ftelle; aliae tranfpa-
rentes, vt ipfl orbes; quod poflunt dicere ( & vi¬
detur Auerroes propoluifle) , bas qualitates
dici sequiuoce bic, &: in Coelo fi sequiuocatio
eritdeclaranda, certe illam non declarabunt.
Addite, quod non decet Philofopbum dicere,
fed oportetdemonftrare, quod videant ipfl, an
poflintfacere, flue ratione,fiuefenfu. Omnino
autemefl;dicStum Ariftotelis abomnibu-saccep¬
tum, quiacertiflimu, Mundum inferiorem effe
quodamodo continuum fuperioribus lationi,
bus, vt omniscius virtus indegubernetur. Ra¬
tio gubernationiseft ifta, C^lum eft primafub-
ftantia fenfibilis , quia componitur ex mate¬
ria, & forma alterius natura ab inferioribus,
& dominate materiam, & formam inferiorem.
Ratione igitur illius dominii quatum ad fubfta-

riam

dam tabet primi tatera ia, natura ... Et eftcerub,
propp/itiojquod primij ia omni genere eft cau-;,
laalalsiDeinde coelum mouetur,& mouetur mo¬
tu circulari, qui eft primus omnium motuum»
quare etiam ratione primitatis motus habet lo¬
cum primi, & locum caufie. Quare caelum defua
firbftantia, & de ratione fui motus habet hocim
perium gubernandi,quiaper ifta excellit fupr^,
naturas fublunares. Dicite igitur hoc pado, fi
coelum ad gubernatione fc tabet per ftamfub-
ftantiam >& per Tuum motum ,.qui concurrit, &
tamquam primus,& tamquam ille,quiadducit,
& abducit luminofum, ex quo viuificatjo infe¬
riorum fufficit ad gubernationem prardidam.
Nonfunr cogitadas ali$ q ualitates,q uat funt im-,
mamfefta?, nec poftiint vlla via in illodcroon-
ftrarii fed primum eft verum, quia fi h-oc nonpof
fetper fuam primitatem.efiet contra leges natu-
ras,qua;facit primum caufa aliorum, fcrgo nihil
aliud eft querend um. Ha*c eft igitur rei expli¬
catio , Videndu modo in locis Phylofpphi quid
dicendum,- dealrjs enim pauca erunt dicenda*.
Ariftotelesigitur femper dicit , quod ifte calor
eft coeleftis,qubd n on eft el eme n taris, qu dd n on
eft igneus,nec ab igne originem ducit ,• & rcdif-
fime dicit, quia ifte calor prout eft.fnbordim-
tus-cjgW, habet ccelei te scon ditiones,- agit enjnj

fuh coelo, vi ifa-stioii Vtpropria cfcmcntari;
Dicite fic. Quod dicitur reeleltis in ratione ope¬
randi^ ficlemperloquitur Phylofophus,& di¬
citur non igneus, neeab igne originem ducere,
quia non habet cum effo&iuam ad illud , quod
deb:fef;faeere> prout ell ignens,aut ab igne habes
originem i fed prourfub coelo ita eft ordinatus*
vt coelum per ipfum operetur aliqua, quae calor
dementaris, vt fua: naturae dimidiis, non pofler
operari. Neque enim calor elemen taris, vtele-
nreiitaris habet vim adtiuam, fed folummodo ,
VtTub coelo ordinatus. Ad hoc habetis pulcher*
finiam do&rinam Alexandri in quarftionibus
naturalibus, de qua dicemus in tra&atu de effi¬
cientia c§ti. Quare no'dicitur hic calor coeleftis,
qUfftfit produdus a ccelo, vel quia fit qualitas
illius fubftantialis, fed dicitur coeleftis quia exi-
ftens in elemetis regulatur a e^lo. & fit propor-
tionatus adagedumfubipfo omnia illa opera,
quae pro mundieonferuatione, & perfediono
lunt necefiaria. Hinceft illud ; qudd Ariftoteles
dicebat, a nimae qu odalnod o efie omnia plena,
quia ifta caloris regulatio, & illa fubordinatio
tiufdem fibiipfi fit a Coelo per totum in quibuf-
cumque partibus habeatur idohea materia pro
tali opere . Vnde dicitur quodamodo plena f
quiafolumin virtute', & potentia talis caloris»

Hoc-

<?4

Hoc autem praecipue a vobis eft intclligendunis
quod Sol ita difponens,& regulans calorem dif-
ponitipfum, & regulat quatenus fimul habetur
cum alijs qualitatibus elementa ribus . Quare
dicebat Ariftoteles , refrigerationes moderate
fa&ras elfe per fa&iuas , Fiunt autem fub Cflo
iftterefrigerationes per ipfum c^Ium motu* &
lumine, quatenus calor hoc, vel illo modo con¬
temperatur . Habetis etiam hic, quom do Lu.
na plena dicatur efle alter Sol. Et dicebat Arifto-
teles, & elt notum experimento,nobtes plemlu-
nij die calidiores . Eodemmodo £t hoc totum,
quofitetiam a SolesLuna enim plenaftarim So¬
le occide ure, fuecedit fupraemifphasrium Vnde
di% r ega«o', quarper m otum a Sole fuit fa 6 ta-»
non poteh cellarefuceedente alio d i fg regaii te,
licet minus valido. Sic etiam excitatio caloris,
quas fuit fidra perlume Solis non poteft ceffare,
qu i a fu ccedit aliud lumen quod elt etiam fola¬
re, Finiit autem i-lta fecundum magis, & minus,
vt omnes poreftis cognofeere. Quod vero ex his
dicun c de influenti)s fuo rempore erit explicatu*
Nunciftud lolura accipite, quod illud,quod di¬
cit ad feriptu Ioannes Gntmaricu-s Alexandro!
Damalio nihil faci r ad influetias,quas Alexader
habet pro nugis, fed primus fuit A lex ad er, qui
quaefimc f aii virtutem Diurnam imprimat fuo'

mottu

f

motu, & lumine Coelum fublunaribus , per qua
elementa habent vim animafticam, & vim pro¬
ducendi mirabilia. In qua fpeeulatione nihil de
influentijs; fed mirabiliter fe gerit fecundum^
principia,qua fuperius pofuimus.Ethoctotum
luo loco explicabitur. Quantum ad A uerroem,
ipfein illo comen to 1 8 difputat contra multos
ponens opiniones,&obie<ftiones,et cotraChri-
fciaflos. Et pro fedanda difputatione, de hoc
quod dicitur, C$lumoperari fecudum has qua-
litatesji, inuenit illum modum, quod srquiuocc
dicantur hic, & ibi; alioquin Aucrroesbenefen-
tit cum Ariftotele fecundum eum modum, qui
a nobis eft propofitus. Ioannes Grammaticus
fititaddudus, ne praetermitteremus di&a gra-
uiorum Expolitorum. Sed Ioannes Gramaticus
eo loco eft contra AriftotelemexprofefTo, que
vult cogi ex foliditate addu&a, ponere in C?lo
qu&tuor elementa 3 vt Plato. De qua re nunc non
eftopportunum loqui, quia nimis extra propo-
ficum exiftit. Habend a erit aliquando A pologia
pro Ariftotele, & quantum ad hoc, & quantum
ad alia* in quibus Ioannes Grammaticus ei con¬
tradicit.

1 £>/-

DIC TATVM D eClOiVM*

Proponitur opinio Galeni ex ijs, qua dixit
conaduerfus Hippocratem.

En imus, ad Galenum, qui varijs in locis
meminit de calid o innato v & deipfo di-
fcurrir.Citat ipfe librum defemine a & de
temperamentis.. Eftpraeterea;ApHor. i ^.prirax
fedfcionis,in quo digreditur circaxalidum inna¬
tum . Sed qu o n i a m eo 1 o c o fe r emit t i r a d l ib r u,
confcriptum aduerfus Lycon, in quo exa&e om
nia profitetur fc confidera/fe ., ideo nos verfabi*
mur circa didain hociibro, dantes operam, Vt
folum accipiamus ea, quaefunt ad rem(nam pro¬
lixiores siit ibi de alio difputationes, &rifta> qu$
fune ad rem curabimus, vt dilucide) & quanto
breuius fieri poteft, proponantur . Videbimus
primo,quid dixerit Lycus, deinde quid contra.
Lycon <Salenus,pofcea verfabimuxin refolutio-
ne. Lycus igiturexpofuirHippocratis Aphorif-
mos, & in expofirioneillius Apborifmi. Jguicn-
fcunt habent plurimum calidi innati . reprehendit
Hippocrate; pro quo pofteafumit Galenusde-
fenfionem r reprehenfio vero eft in illis verbis.
plurimum calidi innati. & eft talis. Haberi p Iu rimu

calidi.

$7

calidi innati tripliciter potefc cogitari. Vno
modo pro ratione fubftantiae. Alio modo pro
intetffione qualitatis. Tertio modo pro vigore,
& robore agendi, Quomodocanque accipia¬
tur, fernpetfin qui t )Hi pp ocrates eft rep r ehede-
diis, idqueoftendit hoc pa<fto, Si vult dicere
Hippocrates plurimu Pueris inefle calidiinna-
ti pro rat io ne fu bft antiae, dicit fal fum :nam rei
fubftantia, quae in aliquo repedatur, fequitur
molem, & m agnito d i nem i II i u S. Vt fi dicamus,
animam ex tendam p e rc orpus, erit maior i n m a
iori corpore. Cum igitur in Adultis eorpws dic
maius, nopoteft dichcaliduminnariimpro ra-
tionefiubftantiae eile plurimum in Pueris, cum
Adultoru corpus fit longe maius. Sic Faceret ar¬
gumentum . Calidu pro ratione Fubftan-tia: fu,
fcipiteffe multum paruum ex quati tat e cor¬
pori syc u i i rieft'. S e d co r p u s Ad u 1 t o r imi e It 1 ange
maius,quam corpus Plerorum. Ergopltiscalidi
innati erit in Adultis, quos vocoillos, quiiacre-
ucrunt, & erit longe maius, quam fit in crefcen-
tibus, & Pueris. Non poteft eriam,accipiendo
calidum pro qualitatis intenfione, dici maius
inPueris, qua in Adultis, quia nullum habemus
dignum , quo poflimus iftud dicere •, quin imo
apparebunt figna contrarij yquia A-duki Fuiit ve¬
getiores ad motu, qui proueni t a -calido,& con-
I 2 coquunt

68 A

coquunt etiam cibos duriores , quam cofiCfr

<juant Pueri. Quare fi philofophandum eft ex
manifeftis, potius habendum cotrarium, quam
id, quod dicit Hippocrates. Poteft forte(inquit
Lycus)verificari duftum Hippocratis quantum
ad vigore, &c ad robur agendi* quia fcilicet pue¬
ris calidum innatum fit maxime potens quan¬
tum ad operationem, quia fit validior in ratio-
neagendi,quamin Adultis,, quod videtur ma-
nifeftum ex opere, quod excquitur,- nam auget
corpus , quae eft a£tio?valde difficilis, quam po-
fica non habet calor in adultis. Sed tunc, inquit
Lycus, IrHippocrares eft reprehendendus,quia
calor,qui ilia opera debetfacere, non debet efife
plurimus, fed maxume temperatus, &c abfquo
exceffii. Deinde abutitur vocabulo Hi ppo.quo¬
niam non debet dici calor fic acceptus eft plu¬
rimus, quod eft vocabulum attinens ad quanti¬
tatem , led debet dici validior , quo quidem vo¬
cabulo proprie fignificamus facultatem, & effi¬
caciam agendi;ira vr Hippocrates fecudum pri¬
mum modum poreft bene vfus fuiffie voceplu-
rimi, notando extenfionem fubftantiae, quia*
multum, & paucum ficconueniunt, &confe-
quenter plurimum ; fed poftea euideiirer dicit
falfum, quia demonftrac fenfus effictotum op-
poficmn,cum Adulti habeant maius corpus. In

fecun- l

fecunda fignificatione, quod fcilicet calidum
accipiatur pro in ren fio ne qualitatis > abutitur
voce plurimi, quia in quale non dicimus: mul¬
tum,^ paruum fiue plurimumjfed dicimus ma¬
gis, vel minusinteniionem, &rcmiffionem,Sed
praterea falfum dicit , nam experientia docet
oppofitum,nempe in Adultis ede intenfiorem-»
caliditatem. In tertiafignificatione, vt didunu
eft, potelt Hippocrates dixiffe aliquid veri, fed
tunc eft euidens abufus illius vocis, quod non
decet haberi in dodtrina praefertim Aphorifii-
ca . hLtc Lyciis Galenus autem inuehitur con¬
tra ill-u morefolitoabfque vllamodeftia. Ado¬
ritur illum quafi vipera impetens morfu vene¬
nato. Vocat illum imprudentem, quireprehen-
dat do&rinam, quam ignorat,hipp.ocraticafci-
licet; & dicit,tales viros non eflbferedos. Dam¬
nat etiam , quia eam attulit conitraditionerru,
quam nefeit, quae nullam fapit ddciplinam-,,
qute euertit omnes artes . Et reprehendit,quod
Platonem noti cognovit, hoc autem eft in difpu-
tacione, quam habet Galenus contra Lycon fu-
perhac propofitione, quod calidum, quacali-
dum non differt ab alio calido. Non hic Effit:
reprehendit , quod fibi pugnantia pronun¬
tiat , quod corrumpit Iuuentutem, quod ne¬
feit logicam, quod eft audaciffimus,& iurg.aci.{

firmu,

7 °

fimus, ^ao:ddep!fau^4j^Hip'pocrcatis,&qu|.
do illa damnat,& etiam quado illa laudat.Quo¬
rum Galeni didor umII aliquam partem,neque
etiam minimam,refledat Lycus contra Galenu,
nihil pgecabit. Sed nos circa hoc non verfamur.
Puto cla redida,.qu2e Lyciis’dicit accepta ex ipfo
Galeno. Nunc videndum, qua: dicat Galenus
aduerfus Lycon.Sibi igitur proponit oftendeiu
dum,quod fecundum omnes tres illas fignifica-
tionesa Lycopropofitas Hyppocrates bene di¬
xit, dicendoplurimumcalidi in nati inede illis,
qui crefcunt, & reprehenfionem Lyci proficifcf
ex illius ignorantia. Habet ipfe hasconclufio-
lies . Prima eft, Calidum innatum e fle corpus
quoddam, tk fubftantiam corpoream com poli¬
tam , quod fi fciuiffet Lycuus, non ita reprehen-
difTet. Subiungitfecundam conclusionem.-Ida
corpoream fubdantiam conditui ex prima con¬
cretione feminis , & fanguinis me nd rui, quia
oporteat huiufcemodicalid um, in quo rqtu ip-
fius foetus debet confiderc,ede primo produdu,
& primo confidere. Quam poterat,cur iltafub-
ftantia fic concreta ex prima coiundione femi¬
nis, & fanguinis menllrui vocetur nomine cali¬
di. Refpondet,quod idud.corpus piopofitum
dicirurcalidurna qualitate, quaeefiin illo maxi¬
me pr£ecipua,& potedis addere maxime adv-

-fV

funi vitas. Poterat aliquis vlterius querere, cur
vocetur innatum. Refpondet ad differentiam.,
aliarum partium, quas poftea illi; ad generantur
eftenimhoecorpus line vlla diftindtione orga-
nizationis ,circa ip{um poftea delineantur par-
tes,ex quibus animalconllituitufj&fic ei adna-
fcuntur offa, venas, cartilagines, ligamenta 3 &
alia, quas poftea in fa<fto apparent; itavtiftud
dicatur corpus innatum , quia (inquit GalenusJ
llatimab exordijs = hoc eft ex eo tempore, quo
primum ortum habuere iji, qui gignuntur pr£-
ftoeft.Et paucis interpofitis,fubdit, mox vero
multa iugiter in ea intercedente alteratione of¬
fis , quasdam delineatio cartilaginis , ligamenti,,
nerui, Sdarterif,atque Venas abfoluicur.SicGa-
lenu.s ponit fihi principia, ex quibus Lyco con¬
tradicat. Ex iftis autem nullum probat, fed ftm-
pliciter pronuneiat', quas tamen, vt videbitis in
refolu tion e>i n d i gcba n t multa probatione; quia
fi liceret dicere ad u et fu s hominemgrauiftimu,
& rc a x i me fam ofu m , talia didita funt fimiliorsL,
fi<ftionibus 3 quam rationibus demoftraciuis. Vi¬
debimus igitur, qualiter ipfis vtatur,- & poftea^
verfabimur in illorumeonfideratione.

‘DICTtATFM VSirDEClMVM.

€xaminantur,qu*dixit Galenus contra Lycon> ©* re¬
probatur eius fententiade corpore conglutina¬
to ex femine , menftruo.

^^Ntentio Galeni erat dcmonft rare Lyco*
Hippocratem bencfuilfe loquuru lecu*
dum omnes tres illos modos, quos Ly¬
ciis propofuerat. Applicat igitur principia a fe
polita ad hoc demonftradum , & inquit primo*
calidum innatu benedici ah Hippocrate pluri¬
mum fecundum rationem fubttantiae. Inquit,
quod Lycus ignorauit,aliter in limplicibus, ali¬
ter in committis dici aliquid magnum,&paruu,
plurimum. In limplicibus quidem dicirurfe-
cundum excenlionem, quia talia funteiufdenb
naturSic dicemus in magno cubiculo elfe plu¬
rimum aeris, in exiguo parlium s in Comfniftis
vero,ideft in illis,in quibus ett Coropojfitio mul¬
tarum partium, vc ettin Animalibus, vnurri di¬
citur plurimum, non ttmpliciter, fedin com¬
para tione , & proportione ad aliarvt dicimus ef
fe plurimum ccrcbriin Puerulo , & minimum
cerebri in Elephante , cum tamen in lflo cere¬
brum Ut multo maius. Ra tio ett, quia dicimus

jfetffu ni cerebri in proportione , & ed>nvparatio-
Maiitaliisj^t&sin^uerfl^ ad alia^ partes in Ele-
pknte^ State igitur ifto principio re€le Hippocra¬
tes dicit,in Piieriseflfe plurimum calidi innatEillius
fcilicet corporeae fubllantiae, quam ponit Galenus
in comparatione adalias partes, quae poftea adue-
riuiltbuie corpori primigeneo, q u od q.u id em,i li¬
quit G ai e 'ibi s,nosvidebim us e (Te veriflTi mu m, fi qui -
dem i n In fan teonin ia fu n t fa ng u hie a, quema d mo¬
dum feneseuiadunt exangues, quos proprerea dici¬
mus habereparum calidi,- iftudenim calidum inna-
tum femper decrelcit crefcetibus maximealifs par¬
tibus in corporis augumento. Quare eum ficfem¬
per minuatur in fenibus* remanet valde pufillum
re^)t6tu aliarum partium, ficueiin Infantibus, &'
creantibus eft valde multumfecundum eandem,
proportione. Si igitur vellet Hi ppo era te s,ca fidu m
innatum efle plurimum in crefcentibijs fimpliciter
ratione fubftati?aliquid diccc Lycusj fed no infelIe¬
rit Hippocrate, quia vu.lt calidum innatu dici plu¬
rimum in ratione fubltanrice non (impliciter, fcd
in proportione prasdidta. Et fic didu Hippocratis
Verificaturfecudum primum modum a Lyco pro-
pofitum. Verificatur etiam infecundo modo,.qui
fraf, Vt inteliigeretur plurimus calor in ratione
qualitatis, quia propriae quali ra tes non pofiu n t fe-
parari afublhntia.Quarccum fit plurimus fecun¬
dumfubftantiam,edam debeteffe verum,quod eft
K pluri-

plurimus fecundum qualitatem, qua eadem ratio*
ne etiam verificatur in tettio modo, fecundum fa¬
cultatem fcilicet, & vigorem adfcionis, etenim iftud
omne neccffarid cdnfequitur ad duo alia ad pluri¬
mam fubftantiam,&confequenter plurimam qua»
litatem.Neeeft Hippocrates abufus vocubulo plu¬
rimi; nam, vt nionftrat Galenus qu at m u is prolixe,
ifte modus loquendi eft vlitatus etiam in qualita-
tibus,&facultatibus a&iuis,vt fcilicet dicatur plu-
rimar, vel non plurima:. Ha^c igitur Galenus.Con¬
tra quem oportet dicere, non autem contra £n*
gula , fed contra ea , quae funt ad noftrum pro¬
poli tum , ne prolixitate rem intr-oluamus, quam
volumus effe dilucidam . Videndum autem eli
modeftkis, quam i ple contra Lycon. Vt itaque
etiam dicamus reuerenter, dicamus folum per
modum quaditi, qui modus etiam faciet, vt fa¬
cilior lic deffenUo Gafceiit, £ aliquis ex Medicis
voluerit effe pro ipfo . Quaero- igitur primo,, au
velit Galenus, e Ce etiam calorem innatum i»
plancis-, dubio procul debet velle , quia plantas
v ruunt , & fine hoc calido non eft vita, nonfo»
Ium vt dicit Pbylofophus , fed vt dicit fenfus
ipfe, & commune experimentum... Peto mo¬
do ab ipfo , quomodo in illis fit hoc corpus
conglutinatum ex femine , & menftruo, fi ibi
non eft femen \ neque menftruum l quod ; ftdi?
xerit effe aliquid proportionale , primo debe*
d bat

bat hoc aduertere >deinde oportebat iftud often
dece , vt facit Ariftotelcs de proportionale cor-
dis. Oftenditur enim pars in planta , quae pri
mo nafeitur vltimd moritur, & hoc eft il¬
lud proportionale j quod ii talis pars eft illo ,
qua; primo nafeitur , non erit ante ipfum cor¬
pus , quod dixit caliduno innatum-*, primo na-
fcens * Quaero fecundo . Quomodo in animali¬
bus generatis ex putredine oftendet mihi cfle i-
'ftud corpus concretum ex femine, & menftruo,
cum neutrum-, ibi iit ? Et ii aduertamus ilioruxnj
generationem , numquam pofliimus cogitaro
in ea primo haberi aliud corpus, quod calidum
innatum debeat vocari. Sed, vt dicebam in prin¬
cipio , ne ce flarium eft illum , qui vult verfare
circo particulario ignoratis communibus in¬
cidere in hos errores. Calor certe remperamen-
ti eft in omnibus iftis , & habet omnes illas fii-
cultates, quas diximus in principio, &iuntprc-
cifas facultates)calidi innati, Tertio quaero. If-
tud corpus , quod eft calidi innati in illis ani¬
malibus perfedis , vt in homine, & alijs in qui¬
bus eft , quoniam in illis haec eft prima coniun*
dio, quam dicit Galenus, qua*ro vbi eft ? Nam fi
eft corpus > debet cfle alicubi. Oftendat aliquis fi
poteft, quia in Galeno nonfatis liquet. Gum e-
nim conitituiflet hoc calidum, dicit illi adgene-
lari membra, &ftatiminquit,eflehoc corpus plu-
^ 2 ' rimum

7<S

cimum i n I n 'fan iri bu squia ?o m n ia in il ii s fi n r; fair,
gaineayvtruaivelit;h:unc:ranr’iunemvbic]aeidjfper.
fum cjflfe Ca! id umin natum, nonpatetjnec rationa¬
bile eficjvcdicatu r, cjuia hoc non eft corpus coniun-
iStum ex fanguine menftruo, & femine, fed .eft fa ri¬
guis ex Hutririone nafcens, vc etiam pofcea in.A>
dulcis. Peto igitur mihi bitendi, vbi fit hpc cor¬
pus,quod primo nafeicur, & primo fe habet ad co.
tiusconftitutionem, cui omnia alia adnafeantur/
Qucero etiam,an fit lieccffarium calidum innatura
cfle diffufum per totucorpus, ita vt fit in vnoquo-
que minimo/ Ego quidem pro certo habeo itaj
debere cfle, quia in corpore animato quodhbet
minimum viuit, tk quodlibecminimum partium»
confitituentiuni corpus, cft animatum , quod peni¬
tus nequit effe fine calido innato . Peto igiturmihi
oftendi, fi hoc calidum innatum eft corpus, quale
dicit Galenus, quomodo diffunditur per omnes
minimas partes, nificoncedamus corpus penetrate
corpus ? fi folum diffunditur , & iuxta ponitur ex-
trinfece partibus, ipfie partes fecundum fe non vi-
uentmbn poliunt autem nutriri, n ifi attrahant ali¬
mentum , quomodo attrahent, fi non viuent fi
vc magnes ferrum.attrahent extra fe.’Sed oportet,
vc intra admittant,&vt nutriantur,Fibra? etiam ad
attrahendum inerut fruftra,fi ibi non adefr anima,
&calidum innatum, quod efrilliusinftrumentum
ad vcendum illis fibris. Sed debet concoqui alime-

tum

7f'

fit a&mibfci©, qiu# eft affi«cna:l af 10 £ubft an tia 1 i-s Hoc.

jisiSfefri9^/rf>ftg9$ia (xk hpc^ar.
Ii^ ; m } eiji*i:Sirnm^P hsecojmnia perijcmtuiY Qu£-
ro infuper circaiHam eonprctionem, quam ponit
Gaj enuskmunis., ,& fa ng.uin is m en tt.ru i& jd i-bito^
hocpa&o. Non ,eft d u brurn , quo dfe m? n babetyim
a&iuam , &. fanguis m-enftriiu s baber vim ;paffiua >
vel, vc dicunr M cdicijemen coeunde ad prod u&io-
tiem fetus,,& adi a e, & p aife e. Id o c n u n c, n i h i 1 ad
me. N.on reuocarurin dubiam, qui n ibi frt’ & adi-
uum, &paffiuum. Qriaerpigitur s ^urnon agunt,
& patiuntur ? Vbieurnqueenim funt propinqua,a*
diuum,& paffiunm, & nihil impedit, neeeffafkm
eft fequi adionem.For ted icetaliquis,e.tiam in mF-
ftis eft caliduni > ttigidura > buriiiduni, & ficeurn, &
tamen non agunt, & par iu n t ux i n u i cem. Adue/ae-;
dum eft, qubdiftafuntfada vi»tn, & e.Ojtau.e:n,erur
fub vnaforma, qti£quidem forma continet illam
vnionem. JHic niliil tale dicit Galenus , nfec eitjanj.
poteft cogitarii nam femen, .& asaen-ftruw ifimni
conjunguntur npn aaaiittentiapaopriaiSnaturasyVjE
dicit Galenus, adeo vt refulte* quid tertium, vt.re-
fufta t ex elementis, Fed permanet in illa eomixtio-
ne,veluti puto iuxtapolita. Cum igitur nihil im¬
pediat, quin agant, & patiantur iuxta fuas condi¬
tiones, non video qua ratione in tali ftatu perma¬
neant. Ynde etiam qusero.Iltud cor pus,quod voea>-
K 5 tur

7*

tur calidum innatum ? eft ne fub aliqua forma,ita vt
cotmeatnr in tali effe?Quod fi eft fub aliqua forma
eft ne viuum, & animatu? Sidicamus,quod non eft
vinum, nec animatu, quomodopracipuapars vi-
uentiS non eft viua, necammataj’ Sidicamus,quod
viuit,iam eft contra medicos, quia nondum cor eft
fa<ftu,in quo eft principiu vitse, & fic habebitur vi¬
ta fineprincipiovite.Sed pr$tereaiftudcorpus no¬
dum eft inftrumentariu, vc dicit Galenu s, qui dicit
illi poftea adnofci inftrumenta;fi non eft inftrume-
tariu,quomodo erit animatu,fi anima eft atftuscor*,
porisnaturalis inftrumetarij? Quocirca habetGa,.
lenus fententia plenam ambiguitatis, quas ego fie
breuiter propofui. Si enim voluiffem conftderare
finguladidta Galeni,poruiffem querere multo pluv
ra,fediftapro renoftra fufficiant. Quod fi aliquis
refpondebitiftis quasfitis, vtdicebat Placo, vicerit
ille, & erit non taquam inimicus, fed tamquam a*
micus. Nihil eni ni aliud quazrimus, quam ( vt- Ari-
ftoteles dicebat) veritatem, & naturam entium. Si
afferantur refponfiones, & declarationes ex rei na*
tura,Jnon parum fuerimus lucrati,quiicilicctdidi*
eerimus,& dothorescualerirpus.

DI-

7 P

BTCTATFM DVObSeimVM.

Dilucidatur diSlum Lyci . Et exponitur particu¬
la Apbor. 14 prim.feSi. ^uicre/cunt, (cfrc.

ST^jlccndum adime fupereftpro plena declara-
tionealiquidpartimproLycoypartim pro
jreipfa . Pro Lyoo quidem animaduerten-
dum eft:, quod non male dixit, quando dixit.calo-
rem in Itiueni-bus pro rationefiubftanti^ efie maio¬
rem, qua in Pueris, quiacorporis m dies fit maior.
Innititu r enim hoc didfctmi' principio propofito,qd
calor innatus debethaberi in vnoquoque minimo
corporis .Eft autem calor euidenter aliquod, quod
extenditur ad materiam,&: eft aliquid, quod adne-
6lit fibiquantitate materie,in rationefuefubftan-
tiaer. Quare ex mole corporis neceftario recipit in¬
crementum^ quantum ad propria fubftantia ,quia
omne materiale recipit incrementum fine naturae
cx materia, in qua eft maiori,&minori. Non male
etiam interpretatur Lycus Aphorifmn.qnod Hip
pocrates bene dixerit appellando plurimu m calore
ex vi operandi,-hunc enim efte Hippocratis fenfum
paulo poft: dicemus . Sed male reprehendit Hippo¬
cratem de abufu vocaboli,nollensdici de vi agendi
plurimu,vel no plurimum, fed validum, & non va¬
lidum. Cum enim hoc fecundum recipiatur, non

tamen

$£> •

tamen primum efE iuufitatn a fed, &apud Popufu,
qui cft arbiter Jocumws, & apud feriptores habe,
tur hic vfus,vnde de vi, & robore ad agedum diea.
tur plurimum>&nQn plurimu, Sic etiam apud Ari.
flotelem habebimus vimpliiripi^m agepdi, & non
plurima,& dicimus communiter, plurimum pufTe,
C^iipim^) eriam in Ariifotele habebimus vim age-
di f-tni,tanib& iniinifam>qure omnia ad idem refeiu,
tur- E£fc aut,em Ariliorelis do&rina, quod debemus
y ti 'Vpqabql^, pfp/fg funj ip vfti» &apudmulritudi,
neifr, Qyarein hoc be,ner>epreliendit Galenus hj/-
con- Erh^cquancumad ipfums Quantum modo
ad rem pro torius ejtplicajioiiisdilucidarione pufer
ego non aliter fuiifeloquu tum Hippocratem in ih
lio A pliorifmo r quam refpieiendam calpreinnat®
robur asionis> <8c vim,ad agendnm^Q^odna,e.mo-r
uet 41 hpc- Didr in eodem A phorirtno,q,iii} jcrerent
plurimum haberecalidi innamfubiiigir,eQ.sigitur
plurimo .egere alimento i & reddit i'auonem ,,alio-
quiiicorpiis abfumitur. Idud abfurnifprpuspera¬
ti petj ad rpbi| r agendi in .ijjfco calosp* quia,agit
eacite 4 &npn ha ben s alimemum in quod aga r y a*
git improprium fuum fubie&wm.* & illud ponCm
mi t. Vn d e vi dem us iei u n a n r e s n? ac re fc erej & c 0 n r
fu mi, qu od- ma xi m e eueni t, vb i r$ m ul t ii c alid i %
nati, quia ibi mul ta a^p;ad jhunMdi pjutium ,pr§ 3
fer tim eon fu m p tion em. Me u e t eri a m, q uod.ft,

qui tur, fenibus ine/Te parum calidfinnatu^ idsto

indi»

ahdlger eiprosp&ucis Jbpitfbutr, <pia a muJd«.'t 4 -
Ibrextingakurjifta eytin£tionihil aliud ell, quam
impedimentum adtianis, vt magis rcpatiatur a nu-
trimcnto quam polii t agere ad ipfum conu-crrca-
dum / Ad idem facit idyquodFequitur, quod noh
corripianturlcbribusacutis .$ ratio eft , quia calor
siion exiliens robuftu s ad agendum-non potell mo¬
nere multam materiam, fed fegmter.fe habet ad
mouendum,vnde febres languidas,& vt dicebat A-
uieenna fepultse,in hisgenernintur. Similiter puto
ex Aphottfmo an te-cedenteidembaberi, quod fci-

licet calor accipiatur rationerobaris ad agendum,
quia inquit Hippocrates /Pueros difficulter.' ferre
ieiunium, & inter ipfos maxime, quifunt viuidio-
res;iftbd viuidius ni hil aliud importat, q uam pro-
ptitudinem,& vigore ad agendum. Quare ego mi¬
ro r ,cu r re cu rrat ur i n ex p obtioneb ui u s A pbo r ifm i
ad fertfus tam remotos., cum in ipfa littera omnia
pia na fi n t in fen fu,quem pofuit Lycus.Scddicu i it,
luuenes habent efficacius calidum, quia conco-
quunt duriara alimenta i quia fimt in motibus ve¬
getiores /Ratio deceptionis illorum eil non bene,
temintelligere . Quando dicitur in Pueris elTema-
iorem calorem, quantum ad vim agendi,hoc efi:
maxime fenfatum,li intelligatur, qualem adlionem
p radiet hiccalor;iian folum enim debet concoque¬
re,fed concoquere elixandojVtfitplenioTdillrrbu-
tio, ad faciendam audlionem. Debet Facere llLm

diftri-

diftributionertt j qua; requiritur adfauendumad
glutinationem partibus pronutritione, &au&io-
ne. Debet facere affimilationem,& tandem conuer
fionemin fabftantiamnutriti. Etharcomniacon-
feruandofiguram partium , & ofganizationemj&
operando ad perfectionem infirumentorum., qui¬
bus corpus confiat . Ad qute omnia facienda non
tanti eft calor Iuaenum, in quibus nec fiunt elixa-
tiones tales,qute deferuiant tot muneribus, necqfc
cura de perfectione infirumentorum i fed fufficit
conferuatio,qu?e quidem iam etiam propemodum
ex principio bene pofitoeft ftabilita, & facilime
poteftfieri,&conferuari. Sic igitur, fi confidere¬
mus aCtiones caloris in his, qui crefcunt, funt mul¬
to maioris momenti, quam in aJijs, & requirunt
calorem valde efficacem ad agendum . Habet au¬
tem ex na turabanc efficaciam, quia in nuper na-
tis,&in his,qui crefcunt nondum agendo multum
potuitrepati, vtdebilitaretur,- deinde quia tunc
eft bene firmatum in proprio humido, quod qui*
dem humidum defcruit ad omnes illas: operatio-
nes 3 &eft nondum aliquid repafliim, vt de illius
vi potuerit detrahi. Sicigirur ad fenfuni patet,
vim agendi in tali calore efierubuftjffimam , & be¬
ne Hippocratem dixifTe. quod modo dicunt do
cibis durioribus , habet facilem refponfionem ;
quia hoc pertinet ad inftrumenta, quia reqjrpi-
tur mafticatio,pra:fercim dicente Auicenna, quod

cibus

. *t

cibusmafricationeafrqmit quandam cocionem ,*
iniPueris autem* & in Axlolefcentibus-hde.non po-
teft cflci» qiiiaqioii habent inltrum^ntai,rVe),peni¬
tus infcrumenta folida , & confirmata,: prout ad
hoc requiritur . Natura autem habet proportio¬
nem in rebus, Si ideo pro qualitate nutriendi, &c
a&ionutn agendarum pjrat nutrimentum. Sic vi¬
demus, Pullis nafeituris ih ouo paratum efle nu¬
trimentum ex parte lutea ipfius oui. Idem etiam
eft coqfideratidum de eo , quod dicitur, Iuue-
nes efle vegetiores ad motum ,• motus enim re¬
quirit inftrumjenta , quae quidem nondum fune
perfeda , fi adhuc crefcit Animal , fed debent
perfici , & non perficiuntur nifi per calorem ,
Vt diximus in Pueris exiftentem. Ita vtfit multo
maius opus perficereinfmimentaadufum,quam
poftea uti illis perferis . Si modo uellemuscon-
fiderare , quomodo Galenus poflit refpondere
de omnibus iitis operibus, qua* debent fieria ca¬
lore innato polito illo fuo corpore primigeneo,
quod uocat calidum innatum , nos uideremus
nullo modo conuenienter , &'fcientifice ipfum
pofle refpondere. Dico conuenienter, &fcientifi-
ce,quia non dubito, quin uerbose,& nugacirer.Et
ipfe,fiadeflet, eflet aliquid didurus,- &: fi quis uo-
luerit pro illo dicere . Quod fi nos accipiamus pro
calido innato calidum temperamenti &: bene ob-
feruemus nonfolum quae anobisdidafunt,fede-

tiam

tiaiu quae i» natura? con tingunt, noif dubitamus,
quin bene omnia poflinc refolui, itai vt nibii relin.
quatur imre vlla< diffieultatisv QuodfaGileconfir
derantibus apparebit*.

FIMIS’

ven-etiisM i dc xxyii.

Ex Thypograpbia Dcucfriniana.

Superiorum :r Permij3u , & 'Vriuilegijs

Sumptibus Hieronymi'Pluti

4d-Signum- Montis Tarnafji